
Само еден ден без мобилен телефон, таблет, компјутер и конзола за игри. На прв поглед, тоа не звучи како особено тежок предизвик. Но, за многу семејства, 24 часа без паметни уреди би можеле да бидат потешки отколку што очекуваат.
Не затоа што не можеме да функционираме без нив, туку затоа што технологијата стана дел од речиси секој момент од денот – од утринското будење до легнувањето навечер.
Ирска иницијатива ги повика семејствата да направат пауза од екраните
Токму ова сакаше да го истакне ирската иницијатива CyberBreak, која ги повика семејствата, училиштата и работните места на 24-часовна пауза од паметните уреди, почнувајќи од 19 часот на 16 октомври.
Целта не беше да се докаже дека технологијата и интернетот се лоши, туку луѓето да застанат и да размислат колку често посегнуваат по екраните и колку тешко им е да се одвојат од нив. Според објавените информации, во овогодишната акција учествувале повеќе од 50.000 луѓе.
Според извештајот на ирската јавна телевизија RTÉ, истражување на организацијата CyberSafeKids, спроведено меѓу повеќе од 1.200 деца и млади по враќањето на училиште, покажало дека 18 проценти од децата на возраст од 8 до 12 години и 20 проценти од младите на возраст од 12 до 15 години имаат тешкотии да го прекинат користењето дигитални содржини.
Повеќе од половина од помалите деца и 69 проценти од постарите, според истото истражување, имале пристап до уреди во својата соба во текот на ноќта.
Овие податоци отвораат важно прашање не само за децата, туку и за возрасните: дали сè уште умееме самите да одлучиме кога е време да го исклучиме екранот?
На децата им велиме да ги остават телефоните, но што правиме ние?
Родителите често им ограничуваат на децата колку време ќе поминуваат на интернет, одредуваат кога смеат да го користат телефонот и ги потсетуваат колку се важни сонот, играта и дружењето.
Но, овие правила можат да ја изгубат својата тежина ако возрасните истовремено проверуваат службени пораки за време на вечерата, ги прелистуваат социјалните мрежи додека детето им раскажува нешто или посегнуваат по телефонот штом настане неколку секунди тишина.
Токму однесувањето на родителите е важен дел од оваа приказна. Во истражувањето поврзано со иницијативата CyberBreak, повеќе од половина од младите изјавиле дека нивните родители често користат уреди додека поминуваат време заедно.
Децата не мора некој директно да им објасни што е исправно, а што не. Тие го забележуваат она што го прават возрасните.
Ако очекуваме детето да го остави телефонот додека разговараме, но самите го прекинуваме разговорот за да провериме секоја пристигната порака, му испраќаме противречни пораки.
Тоа не значи дека родителите треба постојано да бидат достапни само за децата или целосно да се откажат од технологијата. Работата и секојдневните обврски често бараат користење телефон. Разликата е во тоа дали го проверуваме затоа што навистина ни е потребен или посегнуваме по него автоматски, без конкретна причина.
Што се случува кога ќе ги снема екраните?
За многу деца дигиталните содржини не се само начин да го поминат времето. Преку нив разговараат со пријателите, играат игри, ги следат своите интереси и се поврзуваат со врсниците.
Затоа, наглото одземање на уредите може да предизвика незадоволство, особено ако правилата се воведат без претходен разговор и договор.
Сепак, еден ден без екрани може да открие колку сме навикнати секој слободен момент да го исполнуваме со дигитални содржини.
Што правиме додека го чекаме ручекот, додека се возиме во автомобил, додека седиме во дневната соба или кога немаме однапред испланирана активност?
Можеби ќе откриеме дека ни е тешко да ја поднесеме досадата. Можеби децата првично ќе негодуваат, а родителите неколкупати несвесно ќе посегнат по телефонот.
Но, токму таквите ситуации можат да бидат можност семејството да разговара за сопствените навики, наместо користењето технологија постојано да се сведува на забрани.
Секако, не треба да очекуваме дека 24 часа без уреди сами по себе ќе ги решат проблемите со концентрацијата, спиењето или семејната комуникација. Но, можат да ни помогнат да забележиме кои навики ни станале автоматски и што би сакале да промениме.
Како да организирате семеен ден без телефони?
Ако сакате да го испробате овој предизвик, не мора веднаш да воведете строга забрана за сите членови на семејството. Поважно е и возрасните да учествуваат, а искуството да не се претвори во казна за децата.
За почеток, договорете се колку ќе трае паузата и кои уреди ќе бидат опфатени. Ако на некого телефонот му е потребен поради работа, здравствени причини или безбедност, приспособете ги правилата на реалните потреби на семејството.
Потоа, размислете што би можеле да правите заедно без екрани. Можете да подготвите ручек, да прошетате, да играте друштвени игри, да посетите библиотека или едноставно да оставите дел од денот без никакви обврски.

Не мора да организирате спектакуларен излет. Понекогаш е доволно сите да седнат на иста маса и да разговараат без постојани прекини.
Размислете и како ќе реагирате кога на некого ќе му стане досадно. Наместо веднаш да понудите друга форма на забава, оставете му простор на детето само да одлучи што сака да прави. Досадата не е секогаш проблем што возрасните треба веднаш да го решат.
На крајот од денот, разговарајте за искуството без прекорување и без натпреварување кој издржал најдолго.
Што ви беше најтешко? Што ви недостигаше? Дали забележавте нешто што вообичаено не го забележувате? Има ли навика што би сакале да ја задржите и по завршувањето на предизвикот?
Не мора да бидат 24 часа – доволно е да почнете со еден дел од денот
Семејството не мора целосно да ги исклучи сите уреди за да го промени односот кон технологијата.
Може да започне со заеднички оброци без телефони, оставање на мобилните уреди надвор од спалната соба или договор последните 30 минути пред спиење да бидат посветени на разговор, читање или некоја помирна активност.
Најважно е правилата, колку што е можно, да важат за сите членови на семејството и да не се засноваат само на забрани, туку и на личниот пример.
Иницијативата CyberBreak потсети дека прашањето не е само колку време децата поминуваат пред екраните. Подеднакво важно е каков однос кон технологијата гледаат дома.
Можеби најголемиот предизвик не е да издржиме 24 часа без телефон, туку да забележиме колку често поради него ги прекинуваме моментите што всушност сме сакале да ги поминеме заедно.
А кога еднаш ќе го забележиме тоа, полесно ќе одлучиме кои моменти сакаме повторно да си ги вратиме себеси и на своето семејство.

















