Иако лажењето најчесто го поврзуваме со постарите деца, истражување покажува дека раните обиди за „измама“ може да се појават многу порано. Експертите објаснуваат зошто тоа не е причина за загриженост, туку може да биде знак дека детето почнува да ги разбира другите луѓе и нивните реакции.
Што всушност се смета за детска „лага“?
Кога се зборува за бебиња кои „лажат“, не се мисли на свесни и смислени лаги какви што можат да кажат постарите деца или возрасните. „Овде не зборуваме за намерни лаги какви што можат да измислат постарите деца или тинејџерите“, објаснува невропсихологот д-р Санам Хафиз.
Авторите на истражувањето објавено во списанието Cognitive Development раната измама ја дефинираат како „намерно правење нешто погрешно за да се избегнат последици или да се добие корист“. Сепак, клиничкиот психолог д-р Ема Мареј предупредува дека оваа дефиниција тешко може целосно да се примени кај бебињата, бидејќи кај нив е тешко да се процени вистинската намера.
Еден пример што го наведува д-р Хафиз е бебе кое почнува да плаче за да го земе родителот во раце, а веднаш престанува кога ќе го добие вниманието. Слични ситуации се случуваат и кога мало дете брзо крие чоколадо штом ќе го слушне родителот или вели „Не бев јас!“, додека лицето сè уште му е извалкано.
За родителите ваквите моменти често се симпатични, но според д-р Хафиз тие покажуваат нешто важно. „Родителите често се изненадуваат кога ќе им кажам дека тоа е нормално. Манипулативно? Можеби. Но, истовремено, тоа е знак дека детето учи да земе предвид што знае или не знае другата личност и соодветно да го приспособи своето однесување“, рекла таа.
Истражувањето опфатило повеќе од 750 деца
Истражувачите испитале повеќе од 750 родители на деца на возраст од раѓање до 47 месеци. Сепак, д-р Мареј нагласува дека истражувањето се темели на описи на родителите за однесувањето, а не на директно набљудување на децата.
„Таквите модели се корисни за препознавање обрасци, но резултатите потешко се толкуваат во реален контекст, особено кај бебињата, кај кои е тешко да се дефинира и измери намерата“, објаснила таа.
Според резултатите од истражувањето, најраните забележани случаи на разбирање и користење измама се појавиле уште околу осмиот месец од животот.
Д-р Мареј наведува дека авторите процениле дека една четвртина од децата би можеле да почнат да ја разбираат измамата околу 18-месечна возраст, додека некои деца би можеле да почнат да ја користат уште на 16 месеци.
Зошто децата „лажат“?
Експертите истакнуваат дека ваквото однесување кај бебињата и малите деца нема врска со непослушноста, туку е дел од развојот на мозокот и социјалните вештини.
„Мое стручно мислење е дека измамата кај бебињата пред сè е знак за здрав развој на мозокот, а не проблематично однесување. Ова истражување е важно бидејќи ваквото однесување го става во вистински контекст“, рекла д-р Хафиз.
Според неа, експериментирањето со измама покажува дека социјалната интелигенција се развива порано отколку што се претпоставувало.
Со ова се согласува и педијатарката д-р Моли О’Шеа. „Раната измама е нормален и здрав дел од развојот и на многу начини е знак дека мозокот на детето добро функционира“, рекла таа.
За детето да се обиде да измами некого, мора да разбере дека другата личност можеби не го знае она што го знае тоа и да ја предвиди нејзината реакција.
„Тоа е многу сложено размислување за дете од година и пол или две години“, додала д-р О’Шеа.
Експертите повикуваат на внимателно толкување
Иако резултатите се интересни, експертите сметаат дека треба да се разгледуваат со одредена доза претпазливост и дека се потребни дополнителни истражувања.
Д-р Мареј истакнува дека сè уште не може со сигурност да се знае колкав дел од ваквото однесување кај бебињата произлегува од вистинска намера, а колкав дел од начинот на кој родителите го доживуваат.
„Потребни се повеќе истражувања кои би го одвоиле влијанието на родителската перцепција од вистинското однесување на бебињата“, рекла таа.
Сепак, д-р Хафиз смета дека истражувањето носи важна порака за родителите.
„Главната порака на ова истражување за мене е дека децата можат да лажат многу порано отколку што очекуваме“, рекла таа.
Како треба да реагираат родителите?
Ако родителите забележат дека детето се обидува да сокрие нешто или да избегне последици, експертите советуваат да не реагираат премногу строго.
„Родителите кои знаат дека детските лаги се дел од развојот помалку ќе паничат и помалку ќе бидат склони кон казнување“, рекла д-р Хафиз.
Таа додава дека реакцијата на родителите има важна улога во градењето доверба, која кај децата допрва се развива. Д-р Мареј исто така ги советува родителите да застанат и да размислат пред да заклучат дека детето намерно измамило.
„Ако некое однесување ве фрустрира, корисно е да се обидете да пронајдете други објаснувања. Тоа може да ви помогне да останете смирени и да реагирате на начин што е во согласност со вашите воспитни цели“, порачала таа.
Ако и понатаму сте загрижени за однесувањето на детето или забележите поголеми промени, се препорачува да разговарате со педијатар.
