Д-р сци. Александар Сајковски: ПРОБИОТИЦИ – Потреба, значење и ефекти

Специјален серијал за местото на пробиотиците во хуманата популација.

ПИШУВА:
Д-р сци. Александар Сајковски
Специјалист по педијатрија – неонатолог

♦ Специјален серијал за местото на пробиотиците во хуманата популација

Пробиотиците како феномен се тема на многу медицински дискусии и клинички студии. Последно време многу се пишува за нив и во бројни стандардни часописи, весници и портали. Но, постоењето на низа нејаснотии па би можел да кажам дури и заблуди како што се: „Сите пробитици се добри“, „Не е битно кој пробиотик го пијам“, „Тие се сега само мода“ и низа други претставуваа предизвик да издадеме еден серијал за разликите, ефикасноста и улогата на пробиотиците во здравјето на човекот.

Пробиотиците од страна на Светската здравствена организација се дефинирани како “живи микророганизми кои ако се внесат во адекватно количество, покажуваат ефект на подобрувањето на здравјето на домаќинот”.

Идејата за употреба на пробиотиците и подобрувањето на здравјето на човекот не е нова, но интересот е рапидно зголемен последниве години. Ова најверојатно се должи на неколку факти и сознанија како што е податокот дека човекот односно неговиот микробиом содржи над 100 трилиони бактерии, фунги, протозои и вируси кои живеат во и на телото. Дали знаевте дека се тоа нашите 100 трилиони пријатели со кои живееме. Овој број подразбира дека дури 56% од нас се микроорганизми во однос на нашите 44% клетки со кои живееме. Човекот и неговите микророганизми се еден холобионот еден микрокосмос кој е индивидуално специифичен и карактеристичен за секоја индивидуа и се споредува со отисокот на прстите како индивидуално препознатлива карактеристика. Однос во бројот на микроорганизмите кои секој човек ги има и неговите клетки со кои живее е 10:1.

 

  • Околу 95% од сите микророганизми во и на човекот се навоѓаат во гастрoинтестиналниот тракт, а усната шуплина на секоја индивидуа содржи повеќе микроорганизми од колку што живеат луѓе на планетета Земја.
  • Секој од нас има 1-2 кг од својата тежина кои отпаѓаат на нашите пријатели микроорганизмите.

Ако сите нив ги извадиме од еден човек и поредиме една до друга за 2.5 пати би ја обиколиле земјината топка. Ако на ова го додадеме фактот дека во целиот свет има значајно и прекумерно користење на антибиотиците кои негативно влијаат на нормалната микрофлора и нивното нерационално користење се смета за основен предуслов за појава на масовната резистенција на микроорганизмите, несомнено се наметнува ставот дека треба да се промовира борба против злоупотребата на антибиотиците и употреба на природните здравствени промотори како што се пробиотиците.

Најголемиот позитивен ефект врз здравјето на детето и човекот имаат Lactobacillus соевите, Bifidobacterium соевите, Saccharomyces boulardii, Propionibacterium соевите, Streptococcus соевите, Bacillus соевите, Enterococcus соевите, и некои специфични соеви на Escherichia coli (Kechagia, 2013).

За жал постојат поголем број на фактори кои негативно влијаат на нормалната бактеријална флора кај човекот како што е веќе споменатата нерационална употреба на антибиотици, тука се и опсесивната хигиена, лошите нутритивни навики (ова започнува од 1874 со почетокот на првата фаза од индустриската револуција, а сега сме веќе во четвртата фаза на артефицијлена интелегенција и роботика. Во целиот овој период исхраната станува се побогата со заситени масни киселини, моно заситени масни киселини и ω-6 полинезаситени масни киселини, а сиромашна со ω-3 полинезаситени масни киселини мал внес на ЕПА и ДХА и нарушување на телесниот микробиот). Други негативни фактори се се поголем број на мали домаќинства, стрес, интензивни патувања, а посебно место зазема царскиот рез како модел на раѓање кој е најраспространетата хирушка интервенција во светот.

Постојат одредени критериуми кои еден пробиотик мора да ги исполни за да се дефинира како ефикасен.

Тие вклучуваат иницијално нивен капацитет да преживеат во гастроинтестиналниот тракт, отпорност кон желудечната киселина, отсаство на било какви гени за трансфер на антибиотската резистенција и јасен капацитет за подобрување на здравјето кај домаќинот базиран на опсежни клинички студии (Montalban-Arques, 2015).

Инаку, пробиотиците го промовираат здравјето на телото преку многу различни механизми. Иако истите ќе бидат детално опишувани во наредните делови од текстот сега би споменал некои генерализирани механизми како што се отпорност во колонизирање со патогени бактерии, продукција на одредени киселини, продукција на кратко ланчаните масни киселини, регулација на гастроинтестиналниот транзит, нормалнизирање на пореметувањето на микробиотот, зголемување на ентероцитното обновување, уништување на патогени бактерии и друго (Hill, 2014).

Постојат и дополнителни ефекти кои се специфични за некои соеви кои ги чинат пробитиците различни за различни патогени состојби и специес врзани како што се на пример соеви кои помагаат во метаболирање на лактозата, на жолчните соли и комплементарно дејство во однос на недостаток на одредени дигестивни ензими. (Amara и Shibl, 2015; Shi, 2016).

Lactobacillus соевите се веројатно најрапирените и користени пробиотици кои инаку може да се најдат во голем број на нутритивни продукти во светот (Giraffa, 2010). Геномот Lactobacillus подразбира една широка хетерогена група на Грам позитивни микроорганизми кои не формираат спори, а се факултативно анареобни бактерии во кои се вклучени Lactobacillus acidophilus, Lactobacillus rhamnosus, Lactobacillus bulgaricus, Lactobacillus casei, и Lactobacillus reuteri. Овој геном игра зачајна улога во ферментацијата на храната и се наоѓа во гастроинтестиналниот систем на човекот но и на животните во раазлично количество и број пред се зависдно од одвидот, возраста на домаќинот, локацијата на гастроинтестиналниот тракт (Duar, 2017).

Студиите кај животни и клиничките студии кај човекот покажуваат дека Lactobacilli може да помогнат во превенција и третман на голем број на гастроинтестинални болести. Помеѓу нив се вклучени гастроинтестиналните инфекции, антибиотик асоцираната дијареа, некротизирачкиот ентероколит кај прематурни новородени деца, инфламаторната болест на цревото, колоректален карцином, синдром на иритабилен колон (Lebeer, 2008). Во основа гастроинтестиналниот тракт е место каде се верува дека Lactobacilli покажуваат најголем бенефит и ефект, но, мора да се потенцира дека апликацијата на некои соеви на ланците на Lactobacillus покажуваат ефекти и на други делови на телото. Така се реферира за превенција и третман на урогенитални инфекции, бактеријалната вагиноза кај жените, атопичната болест кај деца и возрасни, нутритивна хиперсензитивност, превенција на дентален кариес (Lebeer, 2008; Qinghui, 2018).

Еден специес од Lactobacillus, кој е наречен L. reuteri има повеќе кратен ефект врз здравјето на домаќинот како што се превенција и третман на различни болести. L. reuteri е за прв пат изолиран во 1962. Тој уште тогаш е карактерикзиран како хетероферментативен специес кој расте во средина каде има ограничено количество на кислород и се наоѓа во гастроинтестиналниот тракт кај човекот и чивотните. Кај човекот се наоѓа и во усната шуплина, желудикот, тенкото црево, дебелото црево, фецес, вагина, дури и во мајчиното млеко. (Kandler, 1980). Овој микроорганизам може да издржи големи варијации на pH средината, има и повеќе кратни механизми на дејство со кои го инхибира растот на патогените микроорганизми, а истовремено и е докажано дека секретира посебни антимикробни супстанци и молекули (Jacobsen, 1999; Valeur, 2004).

Reuteri е докажано една од најзначајните бактерии во гастроинтестиналниот тракт (Sinkiewicz, 2010). Таа не само што е бактерија која се наоѓа како колонизат кај човекот се наоѓа и кај други цицачи. Во основа таа ја дела еволуцијата на човекот од неговото постоење на планетата земја. (Oh, 2010; Walter, 2011). Овој сој најчесто се наоѓа во проксималниот дел на гастроинтестиналниот систем на човекот (Frese, 2013). Постојат огормен број на студии ја докажуваат неговата безбедност и ефикасност кај новородени, доенчиња, деца и возрасни па дури и кај ХИВ инфицираната популација (Wolf, 1998; Valeur, 2004; Weizman and Alsheikh, 2006; Mangalat, 2012; Jones, 2012; Hoy-Schulz, 2016; Sajkovski, 2019). Здравствени бенефити на овој сој се однесуваат на намалувањето на инфекции кај децата, подобрување на нутритивната толеранција, подобрување во апсорбцијата на голем број на нутрициенти како што се минерали, виталмини, лактоза, го промовираат одржувањето на гастроинтестиналниот интегритет, се намалува бактериската транслокација, помагаат во регенерација на гастринтестиналните клетки, има и имуномодулаторно дејство (Tubelius, 2005; McFall-Ngai, 2007; Indrio, 2008; Spinler, 2008; Hou, 2015).

♦♦♦♦ Во наредните продолженија ќе се осврнеме на поединечните ефекти на пробиотиците со посебен осврт на L. reuteri, и евалуација и дискусија на неговите позитивни функции во промоцијата на здравјето на децата но и на возрасните лица.