Децата единци со години се предмет на бројни стереотипи. Некои ги сметаат за разгалени, други веруваат дека се поуспешни затоа што ја имале целото внимание од родителите. Но, психолозите предупредуваат дека ваквите генерализации се поедноставени и дека растењето без браќа и сестри само по себе не ја одредува личноста на детето.
Во последните години сè повеќе семејства имаат само едно дете. Овој тренд се поврзува со повисоките трошоци за живот, подоцнежното родителство и намалениот општествен притисок дека семејството мора да има повеќе деца. И покрај тоа, предрасудите за т.н. „синдром на единец“ сè уште се широко распространети.
Не постои „типична“ личност на дете единец
Една од најголемите заблуди е дека сите деца единци имаат ист карактер.
Психијатарот д-р Ален Масри истакнува дека истражувањата не покажуваат дека децата единци по правило се осамени, разгалени или со послаби социјални вештини.
Според него, развојот на детето многу повеќе зависи од начинот на воспитување, семејните односи и вродениот темперамент отколку од тоа дали има браќа и сестри.
Со ова се согласува и психологот Рејчел Лофтин, која посочува дека бројни истражувања покажуваат оти децата единци, генерално, се психички здрави, социјално способни и подеднакво добро приспособени како и нивните врсници кои растеле со браќа и сестри.
„Разликите, доколку постојат, најчесто се многу помали отколку што сугерираат стереотипите“, вели таа.
Полесно комуницираат со возрасни
Една од разликите може да се забележи во начинот на социјализација.
Бидејќи дома најчесто комуницираат со возрасни, децата единци уште од мали се навикнуваат на разговори со постари лица. Поради тоа, често побрзо развиваат побогат речник и полесно се вклучуваат во разговори со возрасните.
Сепак, тоа не значи дека се емоционално позрели од своите врсници, туку само дека се навикнати на поинаков начин на комуникација.
Повеќе сакаат блиски отколку големи друштва
Клиничкиот психолог д-р Лиз Нисим објаснува дека децата единци кои растат во потивка домашна средина понекогаш се чувствуваат исцрпено во бучни групи деца или во средини со чести конфликти.
Поради тоа, тие често преферираат неколку блиски пријатели, дружење со постари деца или разговор со возрасни.
Тоа не значи дека имаат послаби социјални вештини, туку дека едноставно им одговара поинаков тип односи.
Ова искуство неодамна стана тема и на социјалните мрежи, каде многу возрасни кои пораснале како единци споделија дека отсекогаш полесно се чувствувале во друштво на возрасни отколку во големи групи врсници.
Што покажуваат научните истражувања?
Истражување објавено во 2025 година во научното списание Nature Human Behaviour не пронашло докази дека растењето без браќа и сестри само по себе носи психолошки недостатоци.
Напротив, кај децата единци биле забележани и одредени предности поврзани со когнитивните способности и психолошката отпорност.
Според психолозите, најголемите разлики меѓу децата не произлегуваат од бројот на децата во семејството, туку од:
- квалитетот на родителската грижа;
- емоционалната поддршка;
- семејната атмосфера;
- социоекономските услови во кои растат.
Средината е поважна од тоа дали детето има браќа и сестри
Експертите се согласуваат дека развојот на детето многу повеќе зависи од средината во која расте отколку од бројот на децата во семејството.
Дете единец кое има сигурна емоционална поврзаност со родителите и богат социјален живот може да има сосема поинакво искуство од дете кое е изолирано, претерано заштитено или врз кое се поставени преголеми очекувања.
Психолозите додаваат дека самостојноста, која често се поврзува со децата единци, не е секогаш иста. Кај некои таа се развива во здрава независност, а кај други може да прерасне во потреба постојано да им угодуваат на другите. Голема улога во тоа има начинот на воспитување.
Невроразвојните состојби немаат врска со тоа што детето е единец
Психологот Рејчел Лофтин предупредува дека состојби како АДХД или аутизам не треба да се објаснуваат со фактот дека детето е единец.
Овие невроразвојни состојби можат да влијаат врз начинот на кој детето ги доживува односите со врсниците, комуникацијата или сетилните дразби, но тие немаат никаква врска со тоа дали има или нема браќа и сестри.
Неподеленото внимание има и предности и предизвици
Фактот што детето единец добива повеќе родителско внимание може позитивно да влијае врз неговата самодоверба.
Но, психолозите предупредуваат дека постои и друга страна. Ако детето е навикнато неговите потреби секогаш веднаш да бидат препознаени и исполнети, подоцна може да очекува исто и во партнерските односи, каде што потребите мора да се усогласуваат со друга личност.
Од друга страна, не секое дете единец има повеќе внимание. Ако родителите работат повеќе работни места или често се отсутни, единецот може да поминува и помалку време со нив отколку дете од поголемо семејство. Таквите околности можат да го забрзаат созревањето, но истовремено да ја зголемат анксиозноста и да го отежнат поставувањето здрави граници во односите.
Нема „синдром на единец“
Заклучокот на психолозите е јасен: да се биде единец не е ниту дијагноза, ниту тип на личност.
Тоа е само една животна околност која, заедно со воспитувањето, темпераментот, семејната динамика и условите во кои расте детето, може да влијае врз неговиот развој. Она што навистина ја обликува личноста не е бројот на децата во семејството, туку квалитетот на љубовта, поддршката и сигурноста што детето ги добива додека расте.
