Денешните деца и млади растат во свет во кој голем дел од секојдневните активности се извршуваат со помош на технологијата. Но токму затоа сè почесто се поставува прашањето дали некои основни животни вештини остануваат во втор план.
Читање аналоген часовник, снаоѓање со хартиена географска карта или подготовка на едноставен оброк – за многумина од денешните млади овие вештини повеќе не се подразбираат.
На ова предупредуваат и родители и наставници, кои забележуваат дека, иако младите се образовани и технолошки вешти, понекогаш им недостига практично знаење за секојдневниот живот.
Нови вештини за ново време
Лори Коп Вајнгартен, образовен советник која им помага на средношколците при запишување на факултет, смета дека проблемот не е во тоа што родителите и училиштата не ги учат младите, туку во тоа што денешните приоритети се поинакви.
За да има место во наставните програми за програмирање, роботика и обработка на видео – вештини неопходни во дигиталната ера – сè помалку време останува за учење ракопис или правилно пишување на тастатура.
„Денешните млади учат работи за кои јас никогаш немав можност. Кога јас растев, таква технологија едноставно не постоеше“, вели Вајнгартен за Parents.com.
„Некои вештини исчезнуваат, додека други се стекнуваат.“
Наставничката Нина Јевдаш од Чикаго се согласува дека наставните програми природно се менуваат.
Таа се сеќава дека на факултет цел семестар учела техника за рачно следење на напредокот во читањето, при што сите грешки се бележеле на хартија.
„Професорот постојано ни повторуваше дека мора совршено да ја совладаме таа метода. Но, никогаш не ми затреба во работата бидејќи денес тоа го прави технологијата“, објаснува таа.
Според неа, читањето географски карти денес можеби е слична вештина – постарите ја сметаат за неопходна, додека генерациите што пораснале со паметни телефони гледаат поинаку на неа.
Недостиг на комуникациски вештини
Една од најголемите грижи на експертите е комуникацијата.
„Најголемиот проблем што го забележувам кај младите е недостигот од комуникациски вештини или несигурноста при разговор со други луѓе“, вели Вајнгартен.
Според неа, промената станала особено видлива по пандемијата, но и екраните имаат големо влијание.
Многу ученици се чувствуваат непријатно кога треба да разговараат лице в лице со возрасни, па дури и со своите врсници. За генерација што пораснала испраќајќи пораки наместо разговарајќи по телефон, тоа не е изненадувачки.
„Често гледам деца што си испраќаат пораки иако се во иста просторија. Тоа се случува постојано“, додава таа.
Советникот за образование Мелиса Цуеи смета дека социјалните вештини се развиваат преку практика.
„Социјалната интеракција е сложена. Децата учат како да комуницираат преку искуство, грешки и поправање на односите со другите“, објаснува таа.
Аналоген часовник и географска карта
На многу деца денес им е тешко да читаат аналоген часовник или да се снајдат со класична карта.
Професорот по образование Керби Александер од Универзитетот „Тексас Кристијан“ вели дека читањето часовник сè уште е дел од наставната програма во првите одделенија во САД, но ако не се користи редовно, таа вештина се губи.
„Тешко е да се утврди што е причината. Дали училиштата почнаа да користат дигитални часовници затоа што учениците не знаеја да читаат аналогни, или учениците престанаа да ги учат затоа што аналогните часовници исчезнаа од секојдневието?“, прашува Александер.
Истото важи и за географските карти. Денес е доволно да внесете адреса во GPS-уредот, но ако технологијата откаже, младите би можеле да се најдат во проблем.
Ракописот сè повеќе исчезнува
Како и читањето часовник, така и пишувањето со рака полека станува реткост.
„Поголемиот дел од времето го поминуваме пишувајќи на компјутер или телефон, наместо со пенкало на хартија“, објаснува Александер.
Бидејќи сè повеќе училишта бараат задачите да се предаваат во дигитална форма, младите многу повеќе пишуваат на тастатура отколку рачно.
Пишување писма
Во време на електронска пошта, пораки и апликации за комуникација, класичните писма речиси исчезнаа.
Вајнгартен раскажува интересен пример од својата работа.
Еден студент морал да го праша татко си како се испраќа писмо.
„Татко му рекол дека треба да купи поштенска марка. Синот му испратил фотографија од налепници со повратна адреса и прашал: ‘Дали ова е марка?’“
Кога конечно купил марки, не знаел на која страна од пликот треба да ги залепи.
„Тоа е смешно затоа што станува збор за исклучително интелигентен млад човек. Едноставно никогаш претходно немал потреба да испрати писмо.“
Иако денес ретко се користат, писмата ги учат децата да размислуваат, да ги организираат мислите и внимателно да го избираат она што сакаат да го кажат.
Правопис и писмено изразување
Експертите се загрижени и за општата писменост кај младите.
„Децата сè полошо пишуваат“, вели Вајнгартен.
„Толку се навикнати на пораки што честопати користат неправилна граматика и интерпункција.“
Иако основите ги учат на училиште, најголем дел од нивната комуникација се одвива преку социјалните мрежи и апликациите за пораки, каде што доминира неформалниот стил.
Дополнително, алатките за автоматска проверка на правописот им ги нудат точните зборови без тие навистина да ги научат правилата.
Финансиска писменост
Денес речиси никој не користи чекови, а плаќањата сè повеќе се вршат преку мобилни апликации.
Но Мелиса Цуеи предупредува дека поради тоа многу деца растат со чувство дека парите се само бројка на екранот.
Според неа, плаќањето со готовина им помага подобро да ја разберат вредноста на парите.
Таа смета дека родителите треба уште од најрана возраст да ги воведуваат децата во светот на финансиската писменост.
Посетата на банка, играњето „продавница“ со помалите деца или користењето дебитни картички за тинејџери можат да бидат добар начин тие постепено да научат како одговорно да управуваат со парите.
„Важно е на децата да им се објасни значењето на парите на начин што тие можат да го разберат“, вели Цуеи.
Способноста за концентрација е сè поголем предизвик
Според Мелиса Цуеи, многу воспитувачи забележуваат дека помалите деца имаат сè пократок распон на внимание.
„Кога ќе дојдат во градинка, на многумина им е тешко да седат мирно и да останат концентрирани“, вели таа.
Дел од причината ја гледа во времето поминато пред екраните, каде што мозокот се навикнува на постојани и брзи визуелни стимули.
Но, според неа, улога има и современиот начин на родителство.
„Родителите денес многу повеќе се вклучени во секојдневието на децата, што во суштина е позитивно. Но, понекогаш тоа оди предалеку, па децата речиси никогаш немаат можност сами да се снајдат.“
Таа нагласува дека на децата им е потребно време за слободна игра, самостојно решавање проблеми и истражување на светот.
„Понекогаш најдобрата лекција не е уште една организирана активност, туку можноста детето само да игра, да експериментира и да учи од сопственото искуство“, заклучува Цуеи.
