На прв поглед, да се биде „златното дете“ во семејството може да изгледа како добивка на лотарија. Тоа е детето кое добива повеќе пофалби, полесно се извлекува од непријатни ситуации и ужива поголема доверба од родителите.
Но, семејната психологија одамна покажува дека фаворизирањето на едно дете, дури и кога е суптилно и ненамерно, ретко поминува без последици.
Браќата и сестрите многу брзо ги забележуваат овие разлики. Тие ги препознаваат во тонот на родителите, времето што им го посветуваат, вниманието што го добиваат или во малите нееднаквости што возрасните често ги оправдуваат со различните карактери или потреби на децата.
Истражувањата покажуваат дека односите меѓу браќата и сестрите се едни од најдолготрајните и најемоционалните врски во животот. Токму затоа нееднаквиот третман може силно да влијае врз детското чувство за праведност, ривалство и местото што го имаат во семејството.
Со други зборови, феноменот на „златното дете“ не завршува со детството. Неговите последици често се чувствуваат и во зрелата возраст, преку огорченост, притисок, емоционална дистанца или сомнеж во сопствената вредност.
Што претставува феноменот „златно дете“?
Синдромот на „златното дете“ не е официјална психолошка дијагноза, туку термин што се користи за семеен модел во кој едно дете постојано добива привилегиран третман.
Тоа може да се манифестира преку:
- поголемо трпение од страна на родителите;
- повеќе пофалби и одобрување;
- поголема заштита;
- поблаги последици кога ќе направи грешка;
- поголема доверба и слобода.
Психолошките истражувања потврдуваат дека родителското фаворизирање постои и дека дури и самото чувство кај децата дека некој е фаворизиран може да влијае врз нивните меѓусебни односи и емоционална благосостојба.
Интересно е што последици има и за децата кои се чувствуваат запоставени, но и за оние што се фаворизирани.
Последици за децата кои остануваат „во сенка“
За децата кои не се во центарот на вниманието, штетата најчесто е тивка, но долготрајна.
Тие можат да пораснат со чувство дека:
- не се доволно забележани;
- постојано се споредувани со братот или сестрата;
- вредат помалку од другите;
- љубовта мора да се заслужи.
Истражувањата го поврзуваат помалку фаворизираниот статус со послаба психолошка адаптација, повеќе конфликти и потензични односи меѓу браќата и сестрите.
Со текот на времето, овие искуства можат да се претворат во модели на однесување во зрелата возраст, како што се:
- прекумерна потреба да им угодуваат на другите;
- емоционално дистанцирање од семејството;
- чувствителност на одбивање;
- ниска самодоверба;
- потешкотии во градењето здрави односи.
Некои истражувања покажуваат дека сеќавањата на фаворизирањето можат да влијаат врз блискоста меѓу браќата и сестрите дури и многу години подоцна.
И „златното дете“ плаќа цена
Иако на прв поглед изгледа дека фаворитот има само придобивки, реалноста е многу посложена.
Улогата на „омиленото дете“ може да се претвори во товар.
Таквото дете често чувствува притисок:
- секогаш да биде совршено;
- да не ги разочара родителите;
- да го одржува угледот на семејството;
- постојано да ги оправдува очекувањата.
Со текот на времето тоа може да доведе до анксиозност, чувство на вина, нереални очекувања од себе или идентитет што е изграден врз постигнувања и одобрување, наместо врз автентичност.
Зошто последиците можат да траат цел живот?
Односите меѓу браќата и сестрите често траат подолго од многу други врски во животот. Токму затоа фаворизирањето може да остави длабоки емоционални траги.
Кога детето расте со чувство дека постојано е споредувано или рангирано во однос на братот или сестрата, семејството престанува да биде безбедно место каде што е прифатено безусловно.
Наместо тоа, домот може да почне да наликува на натпревар во кој секој се бори за внимание, признание и љубов.
Затоа последиците од фаворизирањето ретко се сведуваат на повремени семејни расправии. Тие можат со години да влијаат врз самодовербата, довербата во другите и начинот на кој човек ги гради своите односи.
Најздравите семејства не се оние што се преправаат дека сите деца се исти, туку оние во кои секое дете се чувствува подеднакво сакано, видено и вредно.
