Децата почнуваат да „лажат“ многу порано отколку што мислиме: Еве што открива тоа за нивниот развој

Од „не чув“ до измислување цели приказни – детската измама не е само непослушност, туку дел од развојот на когнитивните и социјалните способности.

„Не јас ја изедов чоколадата.“ „Не те слушнав кога ме повика.“ „Не го допрев тоа.“ „Не знам кој го направи.“

Ако сте родител, голема е веројатноста дека сте слушнале барем неколку од овие реченици. Понекогаш се толку убедливо кажани што за момент дури и се прашувате дали можеби сте погрешиле.

Но, иако детските „лаги“ знаат да ги изнервираат родителите, научниците велат дека ваквото однесување не е само непослушност. Способноста намерно да се сокрие или измени вистината е дел од нормалниот детски развој и може да се појави многу порано отколку што очекуваат родителите.

Зошто децата почнуваат да „лажат“ толку рано?

Ново истражување на научници од Универзитетот во Бристол покажало дека некои деца почнуваат да покажуваат форми на измама уште пред да наполнат една година.

Според резултатите, околу една четвртина од децата покажуваат вакво однесување на возраст од околу 10 месеци, а до 17 месеци тоа може да се забележи кај приближно половина од децата. До третата година, децата стануваат сè повешти и покреативни во различните начини на кои се обидуваат да сокријат нешто или да влијаат врз она што го мислат другите.

Истражувачите ги анализирале одговорите на родители на повеќе од 750 деца на возраст од раѓање до 47 месеци, од Велика Британија, САД, Канада и Австралија. Тие забележале дури 16 различни форми на детска измама.

Со други зборови, детето можеби сè уште не знае само да си ги врзе чевлите, да ја среди собата или без преговарање да го изеде ручекот, но може многу рано да сфати дека понекогаш е корисно нешто да премолчи.

Прво доаѓа „Не чув!“

Кај најмалите деца измамата обично е едноставна.

Детето може да се преправа дека не го слушнало родителот кога го повикува да ги собере играчките. Може да скрие предмет што не сака да го сподели, да негира нешто што штотуку го направило или намерно да направи нешто што му е забрането во моментот кога возрасниот ќе престане да гледа.

Околу втората година, ваквото однесување најчесто е сè уште едноставно и поврзано со конкретна ситуација.

Детето може да изеде чоколада, а потоа да одмавне со главата кога ќе го прашате дали ја изело. Или да се преправа дека не разбира што му зборувате кога ќе го слушне добро познатото: „Време е да ги собереш играчките.“

Тоа не значи дека детето е „лошо“ или дека ќе стане хроничен лажго. Напротив, за да може да измами некого, детето треба да развие одредени когнитивни способности.

Со возраста доаѓаат и покреативни изговори

Како што се развиваат говорот, меморијата и способноста на детето да разбере што знаат или не знаат другите луѓе, така стануваат посложени и неговите обиди да ја сокрие вистината.

Околу третата година децата почнуваат да користат различни тактики. Можат да преувеличуваат, да го намалуваат значењето на она што се случило, да измислуваат приказни, да се преправаат дека нешто не виделе или не разбрале, но и намерно да изостават дел од вистината.

На пример, детето може искрено да каже: „Брат ми ме удри“, но да заборави да го спомене најважниот дел – дека тоа прво го удрило братот.

Или, ако изело само малку зеленчук, гордо да каже: „Сè изедов!“

А кога обичната лага нема да биде доволно убедлива, може да се повика и на фантазијата: „Не јас ја изедов чоколадата, духот ја изеде.“

Истражувачите забележале и обиди за одвлекување на вниманието. Детето кое сака да направи нешто што не смее може едноставно да покаже во друга насока и да каже: „Гледај таму!“ – доволно за возрасниот за момент да го тргне вниманието.

Зошто децата воопшто лажат?

Токму тука е најинтересниот дел.

Детската измама покажува дека детето постепено почнува да разбира дека другите луѓе не знаат и не мислат исто како него.

Ако детето сфати дека мама не може да знае нешто што само тоа го знае, тогаш може да разбере и дека со давање неточна информација може да се обиде да ја натера да поверува во нешто што не се случило.

Психолозите ова го поврзуваат со таканаречената теорија на умот – способноста да разбереме дека другите луѓе имаат свои мисли, знаења, верувања и желби, кои можат да бидат различни од нашите.

Затоа, иако детската лага може да биде последното нешто што родителот сака да го слушне, таа истовремено може да покаже дека детето развива важни когнитивни и социјални способности.

Тоа не значи дека детето е „лажго“

Ова е веројатно најважната порака за родителите.

Лажењето е вообичаен дел од детскиот развој и се развива заедно со јазичните, когнитивните и социјалните способности на детето.

Затоа не е добро секое дете кое ќе каже нешто невистинито веднаш да го наречеме „лажго“. Едно е кога детето се обидува да сокрие дека изело неколку колачиња, а сосема друго е долготраен и сериозен образец на лажење што создава проблеми во односите со другите.

Мотивите исто така можат да бидат различни. Децата можат да кажат нешто невистинито за да избегнат казна, да го добијат она што го сакаат, да заштитат некого, да избегнат непријатна ситуација или едноставно да експериментираат и да видат што ќе се случи ако кажат нешто што не е точно.

Кај многу малите деца, она што на возрасните им изгледа како лага дури и не мора да биде намерна измама. Понекогаш детето кажува нешто затоа што сака тоа да биде вистина или сè уште не ја разбира целосно границата меѓу желбата, фантазијата и реалноста.

Од „не чув“ до цела приказна

Како што растат децата, нивните обиди за измама можат да стануваат сè посложени.

Во предучилишниот период тие подобро разбираат дека другите луѓе можат да имаат погрешни верувања, што им овозможува да смислуваат и многу поубедливи изговори.

Истражувањата го поврзуваат развојот на детското лажење и со самоконтролата, јазичните способности и разбирањето на перспективата на другите луѓе.

Затоа, не треба да се изненадите ако вашето дете еден ден премине од едноставното „не знам“ до толку детално објаснување што ќе почнете да се прашувате дали можеби вие сте разбрале нешто погрешно.

Истражувачите од Универзитетот во Бристол посочуваат дека ваквото однесување не треба автоматски да ги загрижува родителите. Разбирањето на различните форми на измама што се појавуваат во различни фази од развојот може да им помогне на родителите подобро да го разберат однесувањето на детето и полесно да разговараат со него за искреноста.

Затоа, следниот пат кога малечкото ќе каже дека „не слушнало“ кога сте рекле „среди ја собата“, можеби ќе треба да бидете трпеливи – затоа што покрај непослушноста, пред вас се случува и еден мал дел од сложениот процес на развој на детскиот ум.