Детето знае да реши сложена математичка задача, да направи презентација и речиси секоја информација да ја пронајде на интернет. Оди на англиски, тренира, свири инструмент и има распоред кој понекогаш е пополн од распоредот на возрасен човек.
Но тогаш не знае да вклучи машина за перење.
Не знае да подготви едноставен оброк, само да отиде до продавница, да располага со сопствените пари или да се јави некому и само да реши едноставен проблем.
Секако, од десетгодишно дете не можеме да очекуваме да готви ручек за целото семејство. Но проблемот настанува ако толку сме навикнати да правиме сè наместо децата што речиси никогаш не им даваме можност самите да научат.
Кога почнавме да им помагаме за сè?
На родителите често им е полесно нешто да направат сами. Побрзо е сами да ја спакуваат училишната торба отколку да чекаат детето да пронајде сè што му треба. Полесно е да ја средат собата, да ја пуштат машината за перење или да подготват ужина отколку да гледаат како детето нешто заборава.
А потоа детето станува тинејџер, а родителот сфаќа дека е постаро – но не нужно и посамостојно.
„Остави, јас ќе го направам.“
Оваа реченица, која родителите често ја кажуваат со најдобра намера, со текот на времето може да испрати погрешна порака: секогаш ќе има некој кој ќе ги решава работите наместо мене.
Оценките не се исто што и способноста за живот
Детето може да биде одличен ученик и истовремено да има многу малку искуство со секојдневниот живот.
Може да знае да објасни како функционира фотосинтезата, но да не знае да подготви појадок. Може да добие петка по математика, но да не знае колку пари има во паричникот. Може без проблем да напише состав, но да не знае само да се јави во ординација и да објасни зошто се јавува.
Ова не се вештини што детето автоматски ќе ги научи само затоа што еден ден ќе наполни 18 години.
Самостојноста се гради многу порано – преку мали задачи кои детето постепено ги презема.
„Но, сè уште е мало“
Токму тоа е една од најчестите замки.
Дете од седум години може само да си ги среди играчките. Деветгодишно дете може да подготви едноставен појадок. Десетгодишник може, со договор со родителот, да отиде до продавница по неколку работи. Тинејџер може да научи да користи машина за перење, да подготвува неколку едноставни оброци и постепено да научи да располага со џепарецот.
Не мора сè да направи совршено.
Ако првпат ја сложи облеката, можеби нема да биде уредно. Ако ги мие садовите, можеби дел од кујната ќе остане мокар. Ако подготви вечера, кујната можеби нема да изгледа исто како пред тоа.
Но детето научило нешто.
Грешките се дел од самостојноста
Родителите природно сакаат да ги заштитат децата од грешки. Но ако постојано го исправаме секој нивен чекор, не им даваме можност да го развијат чувството: „Јас можам.“
Самостојноста не се учи со предавање за одговорноста. Се учи кога на детето ќе му кажеме: „Пробај.“
Можеби ќе го заборави чадорот. Ќе потроши премногу пари. Ќе задоцни затоа што не тргнало навреме.
Ако последиците се мали и безбедни, не е секоја грешка нешто што родителот мора веднаш да го спречи.
Понекогаш токму грешката е најдобрата лекција.
Што треба детето да знае да направи само?
Не постои универзална возраст на која детето мора да знае да направи сè.
Но родителите можат одвреме-навреме да се прашаат: „Што прави моето дете денес само, а што сè уште правам јас наместо него?“
Децата постепено треба да научат да се грижат за својата облека и личните работи, да подготват едноставен оброк, да го средуваат просторот во кој живеат, да користат основни домашни апарати, да одат до продавница, да располагаат со пари, да ги организираат своите обврски и самостојно да разговараат со возрасни кога им е потребна помош.
И можеби најважно – да научат дека за секој мал проблем не мора веднаш да се појави родител кој ќе го реши наместо нив.
Не ги воспитуваме само за денес
На родителите им е природно да сакаат да им го олеснат животот на децата. Но нашата задача не е само нивниот живот да биде полесен додека се со нас.
Еден ден нема да има мама која ќе ја испере маичката што детето заборавило да ја стави во машина. Нема да има тато кој ќе се јави наместо него кога треба нешто да договори. Нема да има родител кој ќе потсетува што сè треба да понесе.
Тој ден можеби изгледа далеку додека детето седи на кујнската маса и ја пишува домашната задача.
Но самостојноста не почнува да се учи ден пред заминувањето на факултет.
Почнува многу порано – со мали работи и со една едноставна реченица: „Јас нема да го направам. Пробај ти.“
