Мобилните телефони, таблетите, телевизорите и другите екрани станаа дел од секојдневието на повеќето семејства, а прашањето колку време децата смеат да поминуваат пред нив често им задава главоболка на родителите. Ново истражување сугерира дека можеби не е важно само колку време детето поминува пред екран, туку и во кој период од животот тоа се случува.
Истражувачите од Универзитетот Жеџијанг во Кина ги следеле навиките поврзани со користењето екрани од најраното детство до училишна возраст. Резултатите покажале поврзаност меѓу подолгото време поминато пред екран во одредени периоди од развојот и послабите подоцнежни резултати на училиште.
Особено се издвоиле два периода – доенечката возраст и времето околу тргнувањето на училиште.
Две чувствителни фази
Според резултатите од истражувањето, поголемата изложеност на екрани во текот на првата година од животот била поврзана со послаби академски резултати подоцна во детството. Вториот период што се издвоил е времето околу тргнувањето во основно училиште.
Авторите сметаат дека резултатите би можеле да помогнат подобро да се разбере зошто времето поминато пред екран можеби нема исто значење во сите фази од развојот на детето.
Првите години од животот се период на исклучително брз развој на мозокот. Малите деца голем дел од светот го запознаваат преку директна интеракција со родителите и другите луѓе, игра, говор, допир и истражување на просторот околу себе.
И периодот околу тргнувањето на училиште носи големи промени. Децата тогаш развиваат посложени јазични, когнитивни и социјални вештини, но и навики што ќе им бидат потребни за учење.
Не станува збор само за бројот на часови
Сепак, резултатите не треба да се толкуваат како доказ дека користењето мобилен телефон или гледањето телевизија автоматски ќе доведе до послаби оценки.
Станува збор за поврзаност, а не за доказ за причинско-последична врска. На развојот и училишниот успех на детето влијаат голем број фактори – од семејното опкружување и социоекономските услови, до спиењето, физичката активност, вклученоста на родителите и индивидуалните развојни разлики.
Важно е и што прави детето пред екранот. Видеоповик со баба и дедо, едукативна содржина што родителот ја гледа заедно со детето и повеќечасовно пасивно гледање кратки видеа не се ист вид активност.
Затоа стручните препораки во последните години сè повеќе го нагласуваат не само времетраењето, туку и квалитетот на содржината, контекстот во кој се користи екранот и активностите што времето пред екран ги заменува.
Ако екранот редовно му одзема на детето време потребно за спиење, движење, игра, разговор со родителите или дружење со други деца, причината за загриженост е поголема отколку кога дигиталните содржини се користат ограничено и со учество на возрасен.
Што можат да направат родителите?
Целосното отстранување на екраните од животот на детето за многу семејства не е ниту практично ниту неопходно. Покорисно е да се постават јасни граници и да се спречи екраните да ги потиснат активностите што се важни за развојот.
Кај најмалите деца особено важна е интеракцијата лице в лице – разговорот, читањето, пеењето и заедничката игра. Како што детето расте, родителите можат да избираат поквалитетни содржини, да ги гледаат заедно со детето и да разговараат за она што го гледа.
Добро е да се внимава и на користењето уреди непосредно пред спиење, како и на тоа дали екраните ги прекинуваат семејните оброци, играта и другите заеднички активности.
Новото истражување, затоа, не испраќа едноставна порака дека „екраните се лоши“. Наместо тоа, сугерира нешто покорисно: влијанието на дигиталните навики може да зависи и од тоа кога во развојот на детето тие навики се создаваат, а првите години од животот и периодот околу тргнувањето на училиште можеби се особено важни за воспоставување поздрави навики.
