Отпорноста стана еден од оние родителски поими што денес се слушаат насекаде – од училишните програми до објавите на социјалните мрежи. Повеќето родители сакаат да воспитуваат деца кои знаат да се справат со разочарувања, да се издигнат по неуспех и да се приспособат кога работите не одат според планот.
Но, во пракса не е лесно да се гледа како детето се соочува со тешкотии, а уште потешко е да се процени кога треба да му помогнеме, а кога да му дозволиме само да научи нешто од сопственото искуство.
Иако целта може да изгледа слична, градењето отпорност не е исто што и „строга љубов“, објаснува психологот д-р Џозеф Лаино. Разликата не е во тоа што сакаме да ги научиме децата, туку во начинот на кој го правиме тоа. Децата кои навистина се отпорни имаат родители кои им помагаат да развијат важни вештини, како што се регулирање на емоциите и справување со неуспех.
Да се биде отпорен не значи да не се чувствува разочарување, туку да се продолжи понатаму и кога првиот обид не успеал. Во продолжение следуваат шест начини како да му помогнете на вашето дете да развие отпорност, без непотребна строгост.
Создадете чувство на сигурност
Отпорноста започнува во односите. Децата кои растат со топла, сигурна и предвидлива грижа полесно учат да ги регулираат своите емоции и да се справуваат со проблемите.
„Сигурната приврзаност им дава на децата стабилна основа поради која односите ги доживуваат како побезбедни и попредвидливи“, вели д-р Лаино.
Кога детето се чувствува сигурно, полесно се охрабрува да проба нешто ново – на пример да се приклучи на спортски тим или да реши конфликт со врсник – бидејќи знае дека има поддршка доколку нешто тргне наопаку.
Во секојдневниот живот тоа значи да го слушате детето кога зборува, да ги признавате неговите чувства наместо да ги минимизирате и да бидете доследни во рутините и очекувањата.
Поттикнувајте начин на размислување насочен кон напредок
Начинот на кој детето го доживува неуспехот е подеднакво важен како и самиот неуспех.
Децата кои веруваат дека можат да напредуваат преку труд и учење почесто истрајуваат по разочарувањата и предизвиците ги гледаат како можност за развој.
„Развојниот начин на размислување ги претвора предизвиците во можности, додека фиксниот начин на размислување ги доживува како закана“, објаснува д-р Лаино.
Родителите можат да го поттикнат ова така што ќе го пофалуваат трудот, упорноста и стратегијата, а не само талентот или интелигенцијата.
Наместо: „Колку си паметен/паметна“, подобро е да кажете: „Навистина се потруди, побара помош кога ти беше потребна и тоа ти донесе резултат.“
На тој начин детето учи дека успехот не е нешто фиксно, туку нешто што може да се изгради.
Дозволете му на детето да се соочи со предизвик, но не оставајте го само
Тешко е да се гледа како детето се мачи, но пребрзото вмешување може долгорочно да му наштети.
„Градењето отпорност не значи да го спасуваме детето од секоја тешка ситуација и да ги решаваме проблемите наместо него“, вели д-р Лаино. „Ако постојано го правиме тоа, детето нема да ја развие емоционалната сила потребна за животните предизвици.“
Тоа не значи дека треба да го оставиме само да се снаоѓа. Клучот е во рамнотежата.
Родителот може да биде поддршка, но не мора да го преземе проблемот. Кај помалите деца тоа може да значи да понудите избор помеѓу две парчиња облека, наместо сами да ги облечете. Кај постарите деца тоа може да значи да им помогнете да смислат решение за конфликт, наместо веднаш да интервенирате.
Целта е постепено осамостојување.
На разочарувањето одговорете со активно слушање
Кога детето ќе добие лоша оценка, ќе изгуби натпревар или нема да биде покането на роденден, родителите често реагираат со реченици како: „Не е тоа ништо“ или „Следниот пат ќе биде подобро“.
Иако се кажани со добра намера, ваквите пораки можат да му покажат на детето дека треба да ги потисне своите чувства.
„Кога детето ќе доживее неуспех или разочарување, немојте да го негирате неговото искуство и немојте веднаш да нудите решение“, советува д-р Лаино.
Подобро е да започнете со емпатија: „Знам дека многу го посакуваше тоа и дека си разочаран/разочарана. Навистина не е лесно.“
Дури кога детето ќе се смири, можете да разговарате за тоа што може да научи од ситуацијата и што би можело да направи поинаку следниот пат.
Така детето учи дека емоциите не се нешто од кое треба да се плаши, туку нешто со кое може успешно да се справи.
Бидете пример за здраво справување со проблемите
Децата постојано набљудуваат како возрасните реагираат на стрес. Затоа родителскиот пример има големо влијание врз тоа како и самите ќе ги регулираат своите емоции.
„Возрасните кои покажуваат соодветно однесување можат да бидат многу ефикасни модели за учење“, вели д-р Лаино.
На пример, можете гласно да кажете:
„Фрустриран сум, но нема да се откажам. Ќе се одморам малку и повторно ќе се обидам подоцна.“
Кога детето ќе види дека застанувате, длабоко вдишувате, барате помош или признавате грешка, добива конкретен пример како да се справува со тешките ситуации.
Важно е и да се извините кога ќе погрешите: „Бев под стрес и претерав. Жал ми е.“
Не заборавајте на рутината, играта и рамнотежата
Отпорноста не се гради само во големите животни моменти, туку и преку секојдневните навики.
Квалитетниот сон, редовните оброци, физичката активност и предвидливата дневна рутина им даваат чувство на стабилност на децата и им помагаат полесно да се справуваат со стресот.
Во тоа можат да помогнат и обични друштвени игри, преку кои децата учат да чекаат ред, да поднесуваат пораз и да се справуваат со фрустрации во безбедна средина.
„Потребна ни е одредена количина стрес за да развиеме отпорност, но не толку многу што ќе нè преплави“, вели д-р Лаино.
Со други зборови, целта не е да се отстрани секој извор на стрес од животот на детето, но ниту да се остави само во тешките ситуации без поддршка.
Отпорноста се развива кога детето знае дека не е само, но и дека е способно да се обиде, да погреши и повторно да стане.
Кога родителите ќе ја пронајдат таа рамнотежа, децата не стануваат само поцврсти, туку и посигурни во сопствената способност да се приспособуваат, да учат и да се опоравуваат од животните предизвици.
