Разводот на родителите може силно да влијае врз односот меѓу браќата и сестрите. Кај некои деца ваквото искуство ги зацврстува меѓусебните врски, додека кај други создава оддалеченост што може да трае со години. Во такви околности, децата често преземаат различни улоги – заштитник, жртва или оној што се грижи за другите – а овие модели на однесување можат да се задржат и во зрелата возраст.
Сепак, психолозите нагласуваат дека отворените разговори подоцна во животот можат да помогнат во обновување на нарушените односи и создавање поздрава семејна динамика.
Ист развод – различно искуство
Психологот Ен Голд Бушо наведува два примери кои покажуваат колку различно децата можат да го доживеат разводот на своите родители.
Нејзиниот клиент Џона раскажал дека разводот уште повеќе го зближил со неговата сестра.
„Мислам дека разводот на нашите родители нè поврза уште повеќе. Заедно ги поминавме тие тешки години. Таа ми беше најголема поддршка. Родителите тогаш не беа емоционално стабилни, па се потпиравме еден на друг. Таа ме штитеше“, рекол тој.
Од друга страна, Франк имал сосема поинакво искуство.
Тој раскажал дека неговиот брат се оддалечил токму во периодот кога најмногу му била потребна поддршка.
„Се сврте кон своите пријатели, а јас без него се чувствував изгубено. Стануваше сè подалечен и нашиот однос никогаш не се обнови“, изјавил тој.
Овие примери покажуваат дека ист настан може да има сосема различни последици кај различни деца. Иако најголем дел од советите за разводот се насочени кон односот меѓу родителите и детето, браќата и сестрите во тие моменти често стануваат најважната меѓусебна поддршка.
Како се менува семејната динамика?
Кога родителите се преокупирани со сопствените емоции, конфликти или со организирањето на животот по разводот, децата природно почнуваат повеќе да се потпираат едни на други.
Заедничкото искуство може да ги зближи, но може и да ги оддалечи. Исходот зависи од темпераментот на секое дете, неговата возраст и начинот на кој го доживува разводот.
Понекогаш постарото дете презема улога на заштитник и се грижи за помалите браќа и сестри, како што било во случајот на Џона.
Во други семејства, децата развиваат различен однос со секој од родителите, што може да создаде поделби. Некои се приврзуваат кон родителот што го доживуваат како поранлив, а други кон оној покрај кого се чувствуваат посигурно.
Иако поминале низ ист развод, браќата и сестрите често го паметат сосема различно. Возраста, местото во семејството и животната фаза во која се наоѓале тогаш значително влијаат врз нивните спомени.
Дополнителна дистанца може да создаде и физичката разделеност, кога по разводот децата живеат одвоено поради договорот за старателство.
Улоги што децата ги преземаат
За време и по разводот, меѓу децата често се создаваат препознатливи улоги.
Една од нив е односот „заштитник – заштитен“, при што едното дете презема речиси родителска улога и се обидува да се грижи за емоциите на останатите.
Честа е и поделбата според родителите. Децата може да се приклонат кон родителот што го доживуваат како поранлив или кон оној со кого се чувствуваат побезбедно.
Понекогаш родителот, свесно или несвесно, фаворизира едно дете или го обвинува за семејните тензии, што дополнително создава конфликти и огорченост меѓу браќата и сестрите.
Во некои семејства, пак, децата создаваат силен сојуз и стануваат исклучително поврзани затоа што чувствуваат дека семејството им се распаѓа.
Начинот на кој се справуваат со стресот исто така е различен. Едно дете може да се повлече во себе, додека друго ќе почне да привлекува внимание со проблематично однесување, што дополнително ја оптоварува семејната атмосфера.
Улоги што остануваат и во зрелата возраст
Во периодот на разводот, тинејџерите можат да се натпреваруваат за вниманието на преоптоварениот родител, да развијат анксиозност или депресија, или да почнат бунтовнички да се однесуваат.
Некои поддршка бараат кај пријателите, наставниците или други возрасни личности, а во потешки случаи и во ризични врснички групи.
Со текот на времето, улогите што ги презеле за време на разводот не исчезнуваат секогаш сами од себе. Браќата и сестрите можат со децении да продолжат да функционираат како заштитник, жртва, осаменик или негувател.
Семејните собири, свадбите и празниците често повторно ги активираат старите модели на однесување.
Истите улоги можат повторно да се појават кога возрасните деца ќе стапат во брак, ќе станат родители или ќе се соочат со сопствен развод. Неразрешените семејни односи често излегуваат на површина и кога треба да се грижат за остарените родители.
Зошто браќата и сестрите се оддалечуваат?
Во зрелата возраст, браќата и сестрите понекогаш се оддалечуваат затоа што имаат сосема различни спомени од разводот и различно ги доживуваат своите родители.
Тоа може да доведе до различни лојалности, недоразбирања и постепено дистанцирање.
Често се јавува и чувство на неправда околу тоа кој бил миленик, кој добил повеќе внимание или кому му било полесно да се справи со разводот.
Кога едното дете смета дека другото „поминало подобро“, а самото сè уште се чувствува заробено во минатото, старите семејни модели продолжуваат и во зрелата возраст.
Што можат да направат родителите?
Родителите можат многу да направат за да го заштитат односот меѓу своите деца.
Експертите советуваат да не им доделуваат улоги, како на пример да му кажуваат на постарото дете дека „сега е одговорно за помалиот брат или сестра“.
Децата не треба да се претвораат во гласници или посредници меѓу родителите, ниту да бидат вклучувани во проблемите на возрасните.
Исто така, важно е родителите да не ги споредуваат децата и да не покажуваат дека едното го сметаат за позрело, полесно за воспитување или поодговорно од другото.
На децата треба да им се овозможи заедно да го поминат процесот на прифаќање на разводот, а не секое одделно да се справува со него само преку односот со родителите.
Воедно, треба постојано да чувствуваат дека и покрај разводот, родителите остануваат сигурна и стабилна поддршка.
Особено е важно да се избегнат конфликти на лојалност и да им се покаже на децата дека блискоста со едниот родител не значи дека треба да се оддалечат од братот или сестрата кои се поблиски со другиот родител.
Како може да се обнови нарушениот однос?
Доколку возрасните браќа и сестри сакаат да го подобрат својот однос, првиот чекор е искрен разговор за улогите што ги имале како деца.
Важно е секој да ја сослуша приказната на другиот без обвинување и со разбирање дека истите настани можеби ги доживеале на сосема различен начин.
Во некои случаи, семејниот психотерапевт може значително да помогне во тој процес.
Односот со братот или сестрата често е еден од најдолготрајните односи во животот. Тој може да трае подолго од бракот на родителите, па дури и подолго од самиот однос со нив. Разводот може да го зацврсти или да го наруши овој однос, но не мора засекогаш да го одреди неговиот тек.
