Речиси секој од нас барем еднаш сретнал или видел човек кој има тикови. Иако тиковите понекогаш можат да бидат забележливи, тие не се исти кај сите и можат да се манифестираат на различни начини – од ненадејни движења и гримаси до повторување одредени звуци.
Многу тикови се појавуваат и се дијагностицираат уште во детството, а кај дел од децата со текот на годините значително се намалуваат или исчезнуваат. Туретовиот синдром, на пример, најчесто започнува во детството, но состојбата може да продолжи и во зрелата возраст.
Ако едно лице има и моторни и вокални тикови кои траат повеќе од една година и започнале во детството, се смета дека има Туретов синдром
Иако тиковите можат да бидат причина за недоразбирања, непријатност или стигматизација, важно е да се знае дека тие се невролошка состојба и не се нешто што човекот едноставно може да го „контролира“ или да го прекине по своја волја. Затоа, информираноста и разбирањето од околината се особено важни, особено кога станува збор за деца кои се соочуваат со ова нарушување.
Што се тикови?
Тиковите се многу чести, при што дури едно од пет деца може да ги доживее во одреден период од животот. Тие можат да бидат моторни тикови, односно ненадејни и краткотрајни движења, како што се кревање на рамениците, потчукнување со прстите или правење гримаси. Може да се јават и како звуци, на пример изговарање одреден збор, испуштање некаков звук или прочистување на грлото.
Иако Туретовиот синдром обично се подобрува или целосно исчезнува во адолесценцијата и зрелата возраст, децата кои го имаат може да се соочат со значителни тешкотии. Туретовиот синдром го зголемува ризикот од анксиозност, проблеми на училиште, проблеми со спиењето и нарушувања на расположението
Во некои случаи, движењата или звуците можат да бидат посложени, како што е необичен начин на одење, изговарање одредени зборови или повторување на зборовите што ги кажуваат другите, појава позната како ехолалија.
Тиковите се неволни, иако понекогаш можат привремено да се потиснат.
Според Harvard Health, тиковите може да бидат привремени или долготрајни. Кај една третина од децата тие целосно исчезнуваат, кај една третина се подобруваат со текот на времето – понекогаш со третман, иако тој често не е потребен, а кај една третина се долготрајни.
Што е Туретов синдром?
Ако едно лице има и моторни и вокални тикови кои траат повеќе од една година и започнале во детството, се смета дека има Туретов синдром (ТС).
Тешко е точно да се утврди колку е чест Туретовиот синдром, бидејќи кај многу деца тој не е дијагностициран. Центрите за контрола и превенција на болести на САД (CDC) проценуваат дека Туретов синдром има приближно едно од 162 деца. ТС се јавува околу четири пати почесто кај момчињата отколку кај девојчињата.
Што го предизвикува Туретовиот синдром?
Не е точно познато што го предизвикува Туретовиот синдром. Веројатно постојат одредени генетски фактори, но улога имаат и психолошките фактори и факторите од околината.
Многу деца со Туретов синдром имаат и нарушување на вниманието со хиперактивност (АДХД) или опсесивно-компулсивно нарушување (ОКН). Стресот, заморот или возбудата, исто така, можат да ги влошат тиковите. Во последните години е забележано и зголемување на тиковите нарушувања кај тинејџери кои гледале видеа од други лица со тикови на социјалните мрежи. Овие појави се нарекуваат функционални тикови нарушувања.
На која возраст најчесто започнува Туретовиот синдром?
Туретовиот синдром обично започнува на возраст меѓу 2 и 15 години, а просечната возраст на појава е околу 6 години, иако во некои случаи може да се појави и подоцна, во тинејџерските години.
Центрите за контрола и превенција на болести на САД (CDC) проценуваат дека Туретов синдром има приближно едно од 162 деца. ТС се јавува околу четири пати почесто кај момчињата отколку кај девојчињата
Иако Туретовиот синдром обично се подобрува или целосно исчезнува во адолесценцијата и зрелата возраст, децата кои го имаат може да се соочат со значителни тешкотии. Туретовиот синдром го зголемува ризикот од анксиозност, проблеми на училиште, проблеми со спиењето и нарушувања на расположението.
Како се лекува Туретовиот синдром?
Не постои лек што целосно ги отстранува тиковите, но постојат начини тие да станат полесни за контролирање и да се појавуваат поретко, што може значително да го подобри секојдневното функционирање.
- CBIT – сеопфатна бихевиорална интервенција за тикови. Овој пристап вклучува лицето да научи да препознае кога ќе се појави тик и да примени друга реакција која е поприфатлива во социјална средина. Тоа може да биде, на пример, длабоко дишење или замена на движењето што го нарушува секојдневното функционирање со друго, посуптилно движење. Овој пристап се нарекува сеопфатна бихевиорална интервенција за тикови, или CBIT. Може да биде многу ефикасен, но проблем е што понекогаш е тешко да се најдат терапевти обучени за ваков вид третман.
- Лекови. Ако CBIT не е достапен или не помага доволно, понекогаш може да се препишат лекови. Лековите обично не се неопходни и секогаш се втор избор, по бихевиоралната терапија.
