Стравот, нервозата и загриженоста се нормален дел од детството. Децата можат да се плашат од темница, одвојување од родителите, ново училиште, непознати луѓе, тестови или од тоа што ќе мислат другите за нив.
Таквите чувства не значат автоматски дека детето има анксиозно нарушување. Напротив, одредена доза страв може да му помогне да биде внимателно и да се подготви за нови ситуации.
Но, постои важна разлика помеѓу повремената загриженост и анксиозноста која почнува да го ограничува животот на детето. Кога стравот трае, се повторува и го спречува детето да оди на училиште, да се дружи, да спие или да учествува во активности што порано ги правело, потребно е да се обрне поголемо внимание.
Како изгледа анксиозноста кај децата?
Не секое дете ќе каже: „Анксиозен сум.“
Кај децата, анксиозноста често се покажува преку однесувањето или физички симптоми. Детето може да стане раздразливо, немирно или необично повлечено, да има проблеми со концентрацијата или спиењето, а понекогаш да се жали и на болки во стомакот или главоболка.
Некои деца почнуваат да избегнуваат ситуации кои ги плашат. Може да одбиваат да одат на училиште, да не сакаат да зборуваат пред други, да избегнуваат родендени или дружења или постојано да бараат родителот да биде покрај нив.
Затоа, наместо само да се праша „Што му е?“, корисно е да се праша и: „Од што можеби се плаши?“
Социјалната анксиозност не е само обична срамежливост
Срамежливоста сама по себе не е проблем. Некое дете едноставно му треба повеќе време за да се опушти со нови луѓе.
Но, кај социјалната анксиозност стравот од проценка, засрамување или одбивање може да биде толку силен што детето почнува да избегнува социјални ситуации.
Може да му биде многу тешко да одговори на прашање на час, да запознае ново дете, да зборува пред група или да учествува во активност каде што чувствува дека другите го набљудуваат. Во такви ситуации може да се појават и физички симптоми како тресење, потење или забрзано дишење. Клучната разлика е во тоа колку стравот влијае врз секојдневниот живот.
Понекогаш детето „не сака“ да оди на училиште, но причината може да биде страв
Одбивањето на училиште не треба секогаш да се толкува како мрзеливост или непослушност.
Кај некои деца зад него може да стои страв од неуспех, проблеми со врсниците, исмевање, академски притисок или друга ситуација која детето тешко ја објаснува.
Анксиозноста може да предизвика и физички симптоми – како главоболка, мачнина, болка во стомакот или вртоглавица – особено пред одење на училиште.
Затоа е важно родителот да се обиде да открие што стои зад отпорот, наместо веднаш да го казни детето.
А што е со нападите на паника?
Паничниот напад може да се појави нагло и да биде многу исплашувачко искуство за детето.
Може да има силно чукање на срцето, забрзано или отежнато дишење, тресење, потење, вртоглавица, мачнина или чувство дека губи контрола. Кај некои деца се појавува и силен страв дека нешто сериозно му се случува.
Важно е, сепак, симптомите на прв ваков напад да не се припишат автоматски на паника. Особено кога детето има изразено забрзано срце, проблеми со дишењето, болка во градите или се онесвестува, потребна е медицинска проценка за да се исклучат други причини.
Што можат да направат родителите?
Првиот чекор е разговорот.
Не треба детето да се исмева или да се убедува дека „нема од што да се плаши“. За него стравот е реален, дури и кога ситуацијата на возрасниот му изгледа безопасна.
Наместо тоа, може да кажете:
„Гледам дека ова те загрижува.“
„Сакам да ми кажеш што те плаши.“
„Ајде да размислиме што можеме да направиме заедно.“
Кога детето е смирено, може да се разговара и за стратегии за справување со стравот, како смирување на дишењето, позитивен разговор со себе и постепено соочување со ситуациите што ги избегнува.
Не е добро родителот постојано да ја отстранува секоја ситуација што го плаши детето
На прв поглед изгледа логично детето едноставно да се поштеди од она што го плаши.
Но, ако постојано ги избегнува сите ситуации што му создаваат страв, детето може да добие впечаток дека навистина не може да се справи со нив.
Затоа стручните пристапи често се насочени кон постепено соочување со стравот, во темпо соодветно за детето, наместо кон целосно избегнување.
Кога е време за стручна помош?
Родителот треба да побара совет од педијатар или психолог кога анксиозноста не се намалува, станува поизразена или почнува да го попречува нормалниот живот.
Особено внимание заслужуваат ситуации кога детето:
- често одбива да оди на училиште;
- избегнува дружење и активности;
- има постојани проблеми со спиењето;
- често се жали на физички тегоби без јасна причина;
- има изразени проблеми со концентрацијата;
- постојано е загрижено или напнато;
- доживува повторливи панични напади;
- поради страв престанува да прави работи што претходно ги правело.
Анксиозните нарушувања кај децата можат да се третираат, а когнитивно-бихејвиоралната терапија е еден од пристапите што често се користи. За некои деца, во зависност од проценката на стручните лица, може да се разгледува и дополнителен третман.
Не секој страв е проблем – но секој страв заслужува да биде слушнат
Детето не треба да расте без стравови. Новото училиште, непознатите луѓе, настапот пред други или некоја тешка задача природно можат да создадат нервоза.
Она што родителите треба да го следат е дали детето постепено успева да продолжи понатаму или стравот почнува да му го стеснува светот.
Ако детето се плаши, но со поддршка успева да проба, да научи и повторно да се врати на активностите, тоа е дел од учењето како да се справува со непријатните чувства.
Но, ако стравот постојано го спречува да оди на училиште, да се дружи, да спие или да ужива во секојдневието, тогаш не треба едноставно да се чека „да му помине“.
Понекогаш најважното нешто што родителот може да го направи е едноставно да каже: „Гледам дека ти е тешко. Ајде да побараме помош заедно.“
Извори: HealthyChildren.org – American Academy of Pediatrics; Child Mind Institute.
