Родителите кои воспитувањето го темелат на училишниот успех, добрите оценки и почитувањето на правилата најчесто имаат најдобри намери. Сепак, постојаниот притисок детето да мора да биде успешно може да остави последици и подоцна во животот.
Кај некои деца ваквиот начин на воспитување може да придонесе за развој на перфекционизам, страв од грешки и чувство дека нивната вредност зависи од постигнувањата.
- Постојана потреба да им угодуваат на другите
Потребата да им се угодува на другите често се развива уште во детството. Децата кои имале чувство дека ќе добијат повеќе љубов, пофалби или прифаќање кога се успешни, подоцна можат да ја поврзат сопствената вредност со тоа колку ги исполнуваат очекувањата на другите.
Ако добрите оценки носеле пофалби, а грешките критики, во зрелоста може да почнат да веруваат дека другите ќе ги прифаќаат само доколку постојано даваат повеќе од себе. Поради тоа често ги занемаруваат сопствените потреби, преземаат премногу обврски и тешко им е да кажат „не“.
- Избегнување ризици поради страв од грешка
Децата кои растат под голем притисок поврзан со училишниот успех можат да развијат силен страв од неуспех. Ако слабата оценка или грешката биле причина за критика, наместо можност за разговор и учење, детето може да заклучи дека е побезбедно да не се обиде отколку да згреши.
Во зрелоста тоа може да се манифестира како избегнување нови можности, промени или ситуации во кои постои можност за неуспех. Желбата за успех сама по себе не е проблем, но постојаниот страв од грешка може да доведе до прекумерна самокритичност и несигурност.
- Потешкотии во изразувањето на чувствата
Кога постигнувањата се поважни од емоциите, децата можат да научат да го криеат она што го чувствуваат. Ако родителите повеќе прашувале за оценките отколку за тоа како се чувствува детето, тоа може да почне да ги потиснува сопствените проблеми и да не бара помош.
На децата им е потребна поддршка за да научат да ги препознаваат и изразуваат своите емоции. Без неа, можат да пораснат со чувство дека нивните чувства се помалку важни или дека треба да ги задржат за себе.
- Постојана потреба за натпреварување
Некои родители сакаат да ги мотивираат децата да бидат меѓу најдобрите, но постојаното споредување со другите може да создаде дополнителен притисок.
Децата кои се навикнати нивната вредност да се мери преку оценки, награди и успеси можат и подоцна во животот да чувствуваат потреба постојано да докажуваат дека се најдобри.
На работното место тоа може да се претвори во прекумерна потреба за натпреварување, споредување со колегите и чувство дека секогаш мора да постигнат повеќе. Иако амбициозноста може да биде мотивирачка, прекумерната насоченост кон победа може да ги наруши односите со другите.
- Потреба сè да биде под контрола
Децата кои растат со строги правила и големи очекувања понекогаш во зрелоста развиваат силна потреба за контрола. Навикнати се грешките да не се толерираат, па можат да стекнат впечаток дека сè ќе биде во ред само ако самите проверуваат и прават сè.
Таквите луѓе често тешко им препуштаат задачи на другите бидејќи веруваат дека само тие ќе ги завршат доволно добро. Зад ваквото однесување често не стои желба за контролирање на другите, туку страв дека нешто ќе тргне наопаку.
- Склоност кон прекумерна работа
Луѓето кои растеле со голем акцент на успехот подоцна можат да ја поврзуваат сопствената вредност со работните постигнувања. Поради тоа може да остануваат подолго на работа, да преземаат премногу задачи и постојано да се обидуваат да докажат дека се доволно добри.
Таквиот начин на работа краткорочно може да донесе пофалби, но на долг рок може да доведе до исцрпеност и професионално согорување. Постојаната потреба за докажување често го отежнува одржувањето рамнотежа меѓу работата и приватниот живот.
- Занемарување на сопствените потреби
Перфекционизмот може да го отежне поставувањето здрави граници. Луѓето кои како деца научиле дека мора да ги исполнуваат очекувањата на другите, подоцна често тешко препознаваат кога се уморни или кога им е потребен одмор.
Може да прифаќаат премногу обврски, да им помагаат на другите на сопствена штета и да чувствуваат вина кога ќе се обидат да одбијат некое барање.
Учењето како да се каже „не“ и како да се води грижа за сопствените потреби е важен дел од градењето поздрав однос кон себе.
