Постпородилната психоза често е погрешно разбрана и долго време била стигматизирана. Психијатрите специјализирани за менталното здравје на мајките објаснуваат што е важно да се знае за оваа состојба.
Уруј Камал Хајдер, медицинска директорка на програмата за помош на мајки при детската психијатрија во Масачусетс, за The Washington Post објаснува дека симптомите може да се разликуваат од жена до жена и не мора веднаш да бидат очигледни за околината.
Тие често вклучуваат халуцинации, како слушање гласови или гледање нешта што не постојат, но и заблуди, збунетост и параноја. Жената, на пример, може да биде убедена дека повредувањето на себеси или на бебето всушност е за општо добро.
„Ова не е карактерна мана“, нагласува Хајдер, која е и доцентка на медицинскиот факултет UMass Chan. „Тоа е медицинска болест.“
Постпородилната психоза сè уште е недоволно позната во јавноста. Една од причините е и тоа што не е наведена како посебна дијагноза во Дијагностичкиот и статистички прирачник за ментални нарушувања (DSM-5), кој е важна референца за клиничарите.
Наместо тоа, пациентките официјално може да добијат дијагноза како краткотрајно психотично нарушување или биполарно нарушување со назнака „перипартален почеток“. Многу психијатри се залагаат постпородилната психоза во иднина да биде наведена како посебна дијагноза.
Ретка, но сериозна состојба
Постпородилната психоза е ретка и се проценува дека се јавува кај околу една до две жени на 1.000 породувања. Токму поради тоа е потешко да се истражува. За споредба, постпородилната депресија е многу почеста.
Еден од главните ризик-фактори е претходно дијагностицирано биполарно нарушување. Сепак, значаен број жени кои развиваат постпородилна психоза претходно немале историја на ментално заболување.
„Многу жени биле добро пред породувањето, а потоа ја доживуваат оваа епизода. Сметаме дека големите хормонални промени и недостатокот на сон се меѓу можните предизвикувачи“, вели Сара Орек, репродуктивен психијатар.
Постпородилната психоза се смета за психијатриска итна состојба и бара брза медицинска проценка и, во најголем број случаи, болничко лекување.
Состојбата може да се појави нагло, најчесто во првите две недели по породувањето, иако симптомите може да се појават и подоцна.
Психијатрите издвојуваат три чести заблуди за постпородилната психоза.
Заблуда 1: Губењето контакт со реалноста е очигледно и постојано
Постои опасно уверување дека жената мора да има очигледни халуцинации или да слуша гласови кои ѝ наредуваат да го повреди бебето за да станува збор за постпородилна психоза.
„Но, оваа состојба всушност е спектар“, вели Хајдер.
Психозата често започнува со поблаги симптоми, односно со предупредувачки знаци кои претходат на посериозните симптоми. Жената на почетокот може едноставно да има чувство дека „нешто не е во ред“ или дека „не е своја“.
Раните знаци може да вклучуваат прекумерна будност, збунетост, необични промени во однесувањето, проблеми со спиењето и нагли промени во расположението. Бидејќи мајката е во период на големи промени и често е ненаспана, овие знаци лесно може да се припишат на заморот по породувањето.
Промените во расположението може да личат на мешавина од манични и депресивни епизоди. Жената може да има многу енергија иако речиси не спие, а потоа да стане повлечена, тажна или вознемирена.
Дури и кога ќе се појават психотични симптоми, нивниот интензитет може да варира.
„Понекогаш се случува жената сосема нормално да разговара, а кратко потоа да се препушти на своите заблуди или параноја“, вели Орек.
Жените со оваа состојба често не се свесни дека им се случува нешто сериозно и затоа можеби нема да можат јасно да објаснат како се чувствуваат. Може да бидат раздразливи, да имаат неповрзани мисли или да ги кријат своите заблуди поради страв од осуда.
Токму затоа семејството и блиските понекогаш први забележуваат дека жената „не е своја“.
Заблуда 2: Тоа е исто што и наметливите мисли
Повремените наметливи и непријатни мисли може да се појават по породувањето и сами по себе не значат дека жената има психоза.
Орек објаснува дека, на пример, мајката може ненадејно да замисли страшна слика како го повредува своето бебе. Тоа не значи дека сака да го направи тоа. Напротив, ваквите мисли може да бидат поврзани со зголемената чувствителност на мозокот кон можните опасности.
Ако таквите мисли се чести и вознемирувачки, може да бидат поврзани со анксиозност или опсесивно-компулсивно нарушување, кои може да се појават и заедно со постпородилната депресија.
Клучната разлика е во тоа како жената ја доживува мислата.
Наметливата мисла обично предизвикува страв, ужас и вознемиреност и жената ја препознава како нешто што не сака да го направи.
Кај психозата, од друга страна, заблудата може да ѝ изгледа целосно вистинита. Жената може да нема реален увид дека нејзиното уверување не се темели на реалноста.
На пример, мајката може да биде убедена дека нејзиното бебе е опасно за другите луѓе или дека мора да направи нешто страшно за да го „заштити“. Токму ваквите заблуди може да бидат особено опасни бидејќи на жената ѝ изгледаат логични и оправдани.
Заблуда 3: Жените со постпородилна психоза остануваат трајна опасност
Случаи на жени кои во состојба на тешка постпородилна психоза им наштетиле на своите деца можат да создадат впечаток дека ова нарушување нужно води кон насилство.
Но, тоа не е точна слика за повеќето жени со оваа состојба.
Постпородилната психоза е сериозна состојба која може да го загрози и мајката и бебето, поради што е неопходно итно лекување. Сепак, со навремена медицинска помош, повеќето жени целосно се опоравуваат.
Лекувањето најчесто се спроведува во болница и може да вклучува антипсихотици и стабилизатори на расположението, а во одредени ситуации и електроконвулзивна терапија (ЕКТ).
Во идеален случај, мајката се лекува во специјализирана психијатриска единица каде што може да биде заедно со своето бебе.
Со соодветен третман и поддршка, најголемиот број жени се опоравуваат и можат да продолжат со нормален и здрав семеен живот.
Најважно е симптомите да се препознаат навреме
Постпородилната психоза не е вина на мајката и не значи дека таа е „лоша мајка“. Таа е сериозно, но излечливо медицинско нарушување.
Затоа е важно семејството и блиските да обрнат внимание на нагли и необични промени по породувањето – особено ако жената станува збунета, не спие, има необични уверувања, слуша или гледа нешта што другите не ги забележуваат, станува многу вознемирена или се однесува на начин кој не е карактеристичен за неа.
Ако постои сомневање за постпородилна психоза, не треба да се чека симптомите сами да поминат. Потребна е итна проценка од здравствен професионалец, бидејќи состојбата може брзо да се влоши.
Најважната порака е едноставна: колку порано жената ќе добие соодветна помош, толку поголеми се шансите за брзо и целосно закрепнување.
