ОД ПРВИТЕ ЧЕКОРИ ДО ПРВИТЕ РЕЧЕНИЦИ: Раст и развој на детето по првиот роденден

По првиот роденден, детето влегува во период на забрзано осамостојување – почнува посигурно да оди, да трча, да зборува, да разбира едноставни барања и сè појасно да ги покажува своите желби и емоции. Во периодот од првата до втората година од животот се случуваат големи промени во движењето, говорот, мислењето и однесувањето, а секојдневната игра и интеракцијата со родителите имаат важна улога во нивниот развој.

Во овој период детето станува вистински мал истражувач: сака само да прави работи, често вели „не“, може да има тантруми, но истовремено покажува сè поголема љубопитност и интерес за луѓето и предметите околу себе. Што е вообичаено за возраста и кои способности најчесто се појавуваат од 12 до 24 месеци?

Што може да прави детето на оваа возраст?

Како што детето расте, ќе забележувате нови и возбудливи работи. Секое дете се развива со свое темпо, но ова се дел од вообичаените развојни достигнувања во овој период:

• До 15 месеци може да направи неколку чекори самостојно.
• До 18 месеци обично оди самостојно, а потоа почнува и да трча.
• Се качува по скали, а до 24 месеци може да се качи по неколку скали со или без помош.
• Се качува и симнува од тросед или столче.
• Танцува кога слуша музика.
• Си игра со играчки, на пример, турка играчка автомобил.
• До 24 месеци може да си игра со повеќе играчки истовремено, на пример, да става играчка-храна во чинија.
• Може да реди коцки една врз друга и да прави кули.
• До 24 месеци може да шутира топка.
• Шара со боичка или молив и може да се обидува да нацрта права линија или круг.
• Сè почесто се обидува да се храни само, најпрво со прсти, а потоа и со лажица.
• Почнува само да користи лажица.
• Добро пие од чаша.
• Почнуваат да никнуваат првите катници – задните запчиња.
• Обично има една попладневна дремка.
• Во текот на ноќта може да спие околу 10 до 12 часа.

Во овој период очекувајте тантруми. Тие се нормален дел од оваа возраст и со растењето на детето треба да стануваат пократки и поретки. Може да се обидете да му го одвлечете вниманието, а понекогаш е во ред и да не реагирате на самиот тантрум. Дајте му време да се смири и потоа продолжете понатаму

Говор

Развојот на говорот е особено возбудлив за родителите, бидејќи детето постепено станува сè посоцијално и почнува поактивно да комуницира со околината.

Секое дете го развива говорот со свое темпо, но вообичаени достигнувања се:

• Имитира звуци и гласови на животни.
• На 15 месеци се обидува да каже еден или два збора, освен „мама“ или „тато“, на пример „то“ за топка или „ав-ав“ за куче.
• На 18 месеци може да кажува три или повеќе збора, покрај „мама“ и „тато“.
• До 24 месеци користи едноставни фрази или реченици од два збора.
• До 24 месеци користи повеќе гестови, освен мавтање и покажување – на пример, праќа бакнеж или клима со главата за да каже „да“.

Што разбира детето?

Околу 18-месечна возраст, децата почнуваат да ги разбираат симболите, односно врската меѓу предметите и нивното значење.

Времето пред екран – телевизор, таблет, телефон и други уреди – треба да се избегнува кај деца помлади од 18 месеци, освен видеоразговори со блиски лица. Децата на оваа возраст најмногу учат преку зборување, игра и директна интеракција со луѓето околу нив

Дел од вообичаените достигнувања во овој период се:

• Го погледнува познатиот предмет кога ќе го изговорите неговото име.
• До 18 месеци разбира едноставни прашања и упатства, како „Каде е топката?“
• До 24 месеци разбира упатства во два чекора, како „Оди во собата и донеси ги чевлите“.
• Се обидува правилно да ги користи предметите – на пример, телефон, чаша или книга.
• Ја разбира трајноста на предметите, односно знае дека предметот сè уште постои иако е скриен.
• Покажува слики во книга кога ќе го прашате, на пример: „Каде е мечето?“
• До 24 месеци може да покаже најмалку два дела од телото кога ќе го прашате, на пример, носот, косата или очите.
• Почнува да разбира за што служат одредени предмети, на пример, дека метлата служи за метење.
• Може да побара помош од родителот покажувајќи кон тоа што го сака.

Како детето комуницира со другите?

Кога ќе почне да оди, детето станува сè понезависно, се обидува да се оддалечи од родителот и да истражува, но повторно се враќа кај него. Стравот од непознати лица и вознемиреноста при одвојување може да се намалат, но повторно да се појават на возраст од околу 18 месеци.

Секое дете е различно и развива сопствен карактер, но во овој период може да се забележат:

• Детето игра покрај други деца, но без директно да комуницира со нив. Ова се нарекува паралелна игра.
• Околу 18 месеци може повторно да стане поприврзано кон родителите.
• Почесто го кажува зборот „не“ кога нешто се бара од него или му се забранува.
• Може да има изливи на бес – тантруми.
• Може да користи ќебенце или омилена плишана играчка како предмет за утеха и сигурност наместо родителот.

Како да го поттикнете учењето и емоционалната сигурност?

Постојат многу начини да му помогнете на детето да учи, да истражува и да се чувствува сигурно:

• Дајте му играчки што може да ги полни и празни, како и играчки што поттикнуваат имагинативна игра.
• Помагајте му да решава едноставни сложувалки со 2 до 6 парчиња, со форми, бои и животни.
• Поттикнувајте го да реди кули од коцки.
• Понудете му едноставен избор меѓу две работи. На пример, при облекување прашајте го дали сака црвена или сина маичка.
• Вклучувајте го во едноставни домашни активности и дозволете му да ви „помага“.
• Дајте му хартија и големи боички за да шара и црта.
• Зборувајте со него јасно и едноставно и објаснувајте му што правите.
• Користете ги правилните имиња на предметите, дури и кога детето ги изговара поинаку. Ако каже „во-во“, одговорете: „Вода, така е.“
• Надградувајте ги кратките реченици на детето. Ако каже „сакам колаче“, можете да кажете: „Сакаш уште едно колаче?“
• Читајте му секој ден книги со слики и приказни.
• Хранете го заедно со семејството за време на оброците.
• Очекувајте тантруми. Тие се нормален дел од оваа возраст и со растењето на детето треба да стануваат пократки и поретки. Може да се обидете да му го одвлечете вниманието, а понекогаш е во ред и да не реагирате на самиот тантрум. Дајте му време да се смири и потоа продолжете понатаму.

Што е со екраните?

Времето пред екран – телевизор, таблет, телефон и други уреди – треба да се избегнува кај деца помлади од 18 месеци, освен видеоразговори со блиски лица. Децата на оваа возраст најмногу учат преку зборување, игра и директна интеракција со луѓето околу нив.

Од 18 до 24 месеци, детето може да учи преку квалитетни едукативни содржини, но родителот треба да гледа заедно со него и да му помогне да го разбере она што го гледа. Важно е и родителите да го ограничат сопственото користење на телефоните кога се со детето, за да можат навремено да реагираат на неговите зборови, гестови и потреби.