Енцефалитисот е воспаление на мозокот. Најчесто е предизвикан од вирусна инфекција, иако понекогаш може да биде предизвикан и од бактериска инфекција на мозокот, како што е Лајмската болест. Во некои случаи, симптомите се последица на директна инфекција на мозокот, а во други – на реакцијата на имунолошкиот систем на инфекцијата. Дури и кога имунолошкиот одговор ќе помогне да се елиминира инфекцијата, тој може да го оштети мозокот. Ова се нарекува постинфективен енцефалитис.
Вирусите што предизвикуваат енцефалитис често предизвикуваат и воспаление на нежните ткива што го обвиваат мозокот и ‘рбетниот мозок, наречени менинги. Оваа состојба се нарекува менингитис. Кога истовремено се јавуваат енцефалитис и менингитис, состојбата се нарекува менингоенцефалитис.
Вирусот Западен Нил е арбовирус кој најчесто ги инфицира птиците. Комарец кој ќе касне заразена птица, а потоа човек, може да го пренесе вирусот. Повеќето луѓе заразени со вирусот Западен Нил не развиваат енцефалитис
Од многуте вируси што можат да предизвикаат менингоенцефалитис, ентеровирусите, особено коксакивирусите и еховирусите, се меѓу најчестите причинители. Енцефалитис може да предизвика и херпес симплекс вирусот, кој предизвикува и херпес на усните и генитален херпес. Овој тип енцефалитис е поредок, но има тенденција да биде потежок.
И вирусите на заушки и морбили можат да предизвикаат енцефалитис. Други вируси што можат да бидат причинители се вирусот на варичела-зостер (предизвикувач на варичела и херпес зостер), цитомегаловирусот, вирусот Епштајн-Бар и хуманиот херпесвирус 6, кој може да предизвика краткотраен енцефалитис кај многу мали деца. И ХИВ може да предизвика енцефалитис, особено во раните фази на инфекцијата.
Вируси што се пренесуваат преку животни и инсекти
Некои вируси што предизвикуваат енцефалитис се пренесуваат директно или индиректно од животни на луѓе. Арбовирусите се пренесуваат од животни и птици на луѓето преку инсекти, особено комарци и крлежи.
Вирусот Западен Нил е арбовирус кој најчесто ги инфицира птиците. Комарец кој ќе касне заразена птица, а потоа човек, може да го пренесе вирусот. Повеќето луѓе заразени со вирусот Западен Нил не развиваат енцефалитис. Доколку се појави, повеќето заболени се опоравуваат. Вирусот не се пренесува директно од човек на човек.
Енцефалитисот е особено опасен кај бебињата и постарите лица, но може да биде сериозна, па дури и животозагрозувачка состојба кај луѓе од која било возраст
Арбовирусите што можат да ги инфицираат коњите се нарекуваат коњски вируси, како што е источниот коњски енцефалитис (EEE). Комарец што ќе касне заразен коњ може да го пренесе вирусот на човек. Инфекцијата кај луѓето е ретка, но може да биде многу сериозна. Како и вирусот Западен Нил, не се пренесува преку директен контакт со заразен човек.
Лимфоцитниот хориоменингитис (LCM) ретко ги инфицира луѓето. Кога ќе се случи, инфекцијата може да биде поврзана со контакт со мали животни.
Симптоми на енцефалитис
Симптомите можат да бидат благи, но и тешки и опасни по живот. Најчести и можни симптоми се:
- ненадејна треска;
- главоболка;
- збунетост, која на почетокот може да биде блага;
- повраќање;
- вкочанетост на вратот и грбот;
- поспаност;
- изразена чувствителност на светлина;
- напади.
Многу од овие симптоми се јавуваат и кај други состојби што го зафаќаат мозокот, вклучително и мигрена, но и кај сериозни состојби како крвавење во мозокот. Кога симптомите се проследени со треска, инфекцијата е една од можните причини.
Дијагностицирање
Доколку лекарот се сомнева на енцефалитис, може да направи компјутеризирана томографија (КТ) или магнетна резонанца (МРИ) на мозокот. Може да се направи и лумбална пункција, при која се зема примерок од течноста околу ‘рбетниот мозок за лабораториско испитување и утврдување на можниот причинител.
Колку трае енцефалитисот?
Енцефалитот може да трае од неколку дена до неколку месеци, зависно од вирусот што го предизвикал и од тежината на заболувањето.
Како да се спречи?
Кога има појава на енцефалитис што се пренесува преку инсекти, важно е во погодените места да се отстранат местата со застоена вода, каде што можат да се размножуваат комарците, и да се користат средства против комарци.
За патници постојат и вакцини против некои причинители, како јапонскиот енцефалитис, кој е почест во Јапонија и во делови од Азија.
Лекување
Кога првпат ќе се постави сомневање за енцефалитис, често се започнува со антивирусен лек, како ацикловир, уште пред да биде познат точниот причинител.
Ацикловирот е најважниот лек за енцефалитис предизвикан од херпес симплекс вирусот. Доколку се започне со лекување набргу по појавата на симптомите, шансите за целосно опоравување се значително подобри. Без соодветен третман, херпесниот енцефалитис може да предизвика сериозно и трајно оштетување на мозокот. Антивирусните лекови немаат значаен ефект врз повеќето други вируси што предизвикуваат енцефалитис.
Веднаш контактирајте со лекар доколку некој член на семејството ненадејно стане збунет, многу тешко се буди, ја загуби свеста или има силна главоболка. Овие симптоми бараат итна медицинска процена, без оглед дали причината е енцефалитис или друга сериозна состојба. Кај бебињата, испакнато место на темето (фонтанела) е уште еден важен предупредувачки знак
Енцефалитисот предизвикан од Лајмска болест се лекува со антибиотици, најчесто цефтриаксон, според лекарска процена.
Другите мерки се насочени кон ублажување на симптомите и одржување на функциите на организмот. Може да се користат лекови за намалување на температурата и главоболката, како и терапија за контрола на нападите доколку се појават.
Кога веднаш да се побара лекарска помош?
Веднаш контактирајте со лекар доколку некој член на семејството ненадејно стане збунет, многу тешко се буди, ја загуби свеста или има силна главоболка. Овие симптоми бараат итна медицинска процена, без оглед дали причината е енцефалитис или друга сериозна состојба.
Кај бебињата, испакнато место на темето (фонтанела) е уште еден важен предупредувачки знак.
Прогноза
Енцефалитисот е особено опасен кај бебињата и постарите лица, но може да биде сериозна, па дури и животозагрозувачка состојба кај луѓе од која било возраст. Кај потешките случаи, опоравувањето може да биде бавно и да биде потребна дополнителна терапија за повторно стекнување на одредени способности. Исходот зависи од видот на вирусот и тежината на заболувањето.
Енцефалитот предизвикан од херпес симплекс вирусот може да остави трајни последици. Источниот коњски енцефалитис е редок, но може да биде многу сериозен, а кај дел од преживеаните може да остане трајно оштетување на мозокот. (Извор: Harvard Health Publishing)
