Самодовербата не се развива преку ноќ, а многу деца повремено се сомневаат во своите способности. Истражување спроведено во 2025 година во Велика Британија покажало дека една третина од младите имаат ниска самодоверба или воопшто немаат доверба во себе. Иако врсниците, наставниците и средината имаат големо влијание, родителите играат клучна улога во нејзиниот развој.
Психологот д-р Керолајн Данда вели дека самоуверено дете е она кое верува во себе и во своите способности, не се плаши да пробува нови работи и знае да побара помош кога му е потребна. Таа нагласува дека самодовербата не значи дека детето никогаш не чувствува страв или анксиозност, туку дека продолжува да се обидува и покрај нив.
„Поддршката, насочувањето и топлиот однос се клучни за развојот на самодовербата и за воспитување дете кое верува во себе“, вели таа.
Како да препознаете самоуверено дете?
Според д-р Данда, самоуверените деца сакаат да испробуваат нови работи и не се откажуваат ако не успеат од првиот обид. Тие знаат дека знаењето и вештините се стекнуваат преку учење и вежбање, а грешките ги доживуваат како можност за напредок, а не како доказ дека не се доволно добри.
Таквите деца не се фокусираат само на конечниот резултат, туку уживаат и во самиот процес на учење. Тие се оптимисти, веруваат дека можат да напредуваат и не дозволуваат еден неуспех да ги дефинира. Наместо да си кажат: „Не ме бива за ова“, тие ќе помислат: „Треба уште малку да вежбам.“
Што можат да направат родителите?
Д-р Данда смета дека децата најдобро ја развиваат самодовербата кога растат со родители кои поставуваат јасни граници, но истовремено им обезбедуваат чувство на сигурност.
„На децата треба да им се даде можност самостојно да носат помали одлуки и да учат од сопствените искуства. Улогата на родителите е да ги насочуваат, да им ги објаснат последиците и да им помогнат да извлечат поука, а не да ги обвинуваат или засрамуваат кога ќе направат грешка“, објаснува таа.
Таа додава дека од големо значење е и однесувањето на самите родители, бидејќи децата најчесто учат преку набљудување.
„Родителите кои успешно ја контролираат сопствената анксиозност почесто воспитуваат самоуверени деца. Кога детето чувствува дека родителот верува во неговите способности, полесно ќе почне да верува и во себе“, вели психологот.
Подеднакво важно е детето да се чувствува забележано и сослушано.
„Родителите треба подеднакво да ги забележуваат и пофалуваат работите што детето ги прави добро, но и да му помогнат да ги подобри оние што му претставуваат предизвик. Не можете само да го корнете плевелот, а притоа да не ја негувате тревата. Во спротивно, плевелот секогаш повторно ќе никне“, сликовито објаснува таа.
Осум реченици што е подобро да ги избегнувате
- „Совршено!“
Зборот „совршено“ може да создаде впечаток дека само совршенството е прифатливо. Наместо тоа, кажете: „Одлично, ова ќе заврши работа“, „Ти благодарам“ или „Се гледа колку си се потрудил/а.“ - „Зошто го направи тоа?“
Ова прашање лесно може да предизвика чувство на срам и одбранбена реакција. Подобро е да прашате: „Можеш ли да ми кажеш што се случи?“ или „Што мислиш дека следниот пат би можел/а да направиш поинаку?“ - „Толку си срамежлив/а“ или „Толку си заборавен/а“
Етикетирањето влијае врз тоа како детето се гледа себеси, но и како го доживуваат другите. Наместо етикети, зборувајте за конкретното однесување. - „Секогаш морам да те потсетувам“
Зборовите како „секогаш“, „никогаш“ и „постојано“ оставаат впечаток дека детето не може да се промени. Наместо тоа, смирено опишете ја ситуацијата и заедно побарајте решение. - „Како го направи тоа?“
Ова прашање често звучи како проценка на успехот или неуспехот. Многу подобро е да прашате: „Како помина?“ и прво да го сослушате детето, пред да го кажете своето мислење. - „Дај, јас ќе го направам тоа“
Кога родителот веднаш ја презема задачата, детето може да добие впечаток дека не е доволно способно. Наместо тоа, прашајте дали му е потребна помош и помогнете му да го направи следниот чекор, наместо целосно да ја завршите работата наместо него. - „Претеруваш“ или „Премногу си чувствителен/а“
Ваквите реченици ги потценуваат чувствата на детето. Наместо тоа, кажете: „Гледам дека ова ти е тешко“ или „Ми се чини дека ти треба малку време за да се смириш.“ - „Мора повеќе да се потрудиш“
Иако звучи охрабрувачки, детето често не знае што точно значи „повеќе да се потруди“. Покорисно е да прашате: „Што ти беше најтешко?“ или „Како можеме заедно да го решиме овој проблем?“
