Пелтечењето претставува прекин на нормалниот тек на говорот, кој може да се појави во различни форми. Најчесто вклучува повторување низа гласови или невообичаени паузи во текот на говорот.
Во раното детство пелтечењето понекогаш е дел од нормалниот развој на говорот. Всушност, околу 5 % од малите деца поминуваат низ краток период на пелтечење додека учат да зборуваат. Пелтечењето најчесто првпат се забележува на возраст меѓу 2 и 5 години. Обично исчезнува само од себе во рок од неколку месеци. Кај мал број деца, околу 1 %, пелтечењето продолжува и може да се влошува. Момчињата почесто пелтечат отколку девојчињата.
По 10-годишна возраст, невообичаено е некој да почне да пелтечи ако претходно никогаш не пелтечел
Истражувачите сè уште се обидуваат да утврдат зошто се јавува пелтечењето. Тоа почесто се јавува во одредени семејства, а генетските, односно наследните фактори, веројатно имаат поголема улога отколку што претходно се сметало.
Некои истражувања укажуваат дека проблемот може да биде поврзан со суптилни промени во мозочните патишта кои го обработуваат говорот и јазикот. Емоционалните фактори можат да го направат пелтечењето поизразено, но не се негова причина.
По 10-годишна возраст, невообичаено е некој да почне да пелтечи ако претходно никогаш не пелтечел. Во ретки случаи, пелтечењето може да се појави по мозочен удар или повреда на мозокот, или, ретко, како несакано дејство на одредени лекови, особено оние што се користат за лекување напади или тешки психијатриски заболувања.
Симптоми на пелтечење
Некои карактеристики на говорот со пелтечење вклучуваат:
- повторување на глас, на пример: „м-м-м-мачка“, слог, цел збор или фраза;
- продолжено изговарање на глас, на пример: „рррррррррррррррррр-иба“, или слог;
- долги паузи или двоумење во нормалниот тек на говорот;
- забрзано изговарање реченици или фрази, бидејќи детето брза да изрази целосна мисла или идеја пред да почне да пелтечи;
- физички знаци дека детето се напрега за да ги „истурка“ зборовите, вклучувајќи гримаси, затегнати мускули на лицето, треперење околу устата и често трепкање со очите.
Важно е да се напомене дека повеќето деца повторуваат гласови или слогови и погрешно изговараат зборови додека учат да зборуваат. Ова се нарекува нормална дисфлуентност, односно нормална нетечност во говорот.
Меѓутоа, кај вистинското пелтечење повторувањата, продолжувањата или блокадите во говорот се почести и поизразени, а детето може да покажува и напнатост или напор при зборувањето. Покрај тоа, вообичаените проблеми со течноста на говорот имаат тенденција да се појавуваат и исчезнуваат или се јавуваат само во одредени ситуации, на пример, кога детето е уморно или возбудено. Вистинското пелтечење, пак, е присутно во најголемиот дел од времето.
Многу случаи на пелтечење траат само неколку месеци, а повеќето деца кои пелтечат целосно престануваат пред крајот на детството. Само околу 1 % од децата развиваат трајно пелтечење кое продолжува и во зрелата возраст
Откако детето ќе почне да пелтечи, може да се чувствува засрамено, несигурно или вознемирено кога од него се бара да зборува. Може да му биде тешко да се дружи со пријателите и намерно да избегнува ситуации во кои се очекува да зборува, како што се телефонски разговори, дискусии во училница или училишни приредби.
Донекаде неочекувано, многу деца кои пелтечат немаат проблем кога пеат. Според некои стручњаци, тоа е затоа што говорот и пеењето често потекнуваат од спротивни страни на мозокот, особено кај деснораките лица.
Дијагностицирање на пелтечењето
Иако епизодите на пелтечење обично лесно се препознаваат, дијагнозата на вистинско пелтечење секогаш треба да ја постави стручно лице. Ако сте загрижени дека вашето дете пелтечи, разговарајте со неговиот лекар. Понекогаш лекарот може да ве упати кај логопед за дополнителна процена.
Како дел од процената на детето, логопедот обично поставува прашања за неговата историја, вклучувајќи ги развојот, однесувањето и успехот на училиште. Потоа ќе разговара со детето за да ги процени неговите говорни и јазични способности. Дел од овој разговор може да биде снимен. Целосната процена може да трае неколку часа.
Откако детето ќе почне да пелтечи, може да се чувствува засрамено, несигурно или вознемирено кога од него се бара да зборува. Може да му биде тешко да се дружи со пријателите и намерно да избегнува ситуации во кои се очекува да зборува, како што се телефонски разговори, дискусии во училница или училишни приредби
Колку долго трае пелтечењето?
Многу случаи на пелтечење траат само неколку месеци, а повеќето деца кои пелтечат целосно престануваат пред крајот на детството. Само околу 1 % од децата развиваат трајно пелтечење кое продолжува и во зрелата возраст.
Може ли да се превенира?
Бидејќи лекарите не знаат зошто децата пелтечат, не постои начин да се спречи ова нарушување на говорот. Сепак, раниот третман на пелтечењето може да помогне да се спречи влошување на симптомите и појава на долгорочни проблеми.
Во моментов, истражувачи од Националниот институт за здравје на САД и од други институции спроведуваат генетски истражувања за да утврдат дали некои луѓе наследуваат поголем ризик од пелтечење. Доколку овие истражувања идентификуваат ген поврзан со пелтечењето, можеби ќе биде можно навремено да се препознаат и лекуваат децата со зголемен ризик уште во раниот период од животот.
Третман
Ако вашето дете пелтечи, можете да му помогнете на следниве начини:
- зборувајте му бавно и јасно;
- одржувајте контакт со очите и, покрај зборовите, користете изрази на лицето и друг говор на телото за да комуницирате со детето;
- бидете трпелив и внимателен слушател;
- не ги довршувајте зборовите или речениците наместо детето и не го прекинувајте;
- не вршете притисок врз детето да зборува со непознати луѓе или да настапува јавно;
- ако животот на детето е исполнет со стрес дома или на училиште, соработувајте со членовите на семејството или наставниците за да обезбедите помирна и поопуштена средина.
Ако лекарот ве упати кај логопед, разговарајте за вашите очекувања пред да започне третманот. Логопедите користат многу различни видови говорна терапија за лекување на пелтечењето, а успешноста на секој вид терапија се разликува од човек до човек.
Некои од најчесто применуваните методи вклучуваат:
- моделирање на побавен говор;
- вежби за контрола на дишењето;
- користење компјутер или други уреди кои обезбедуваат непосредна повратна информација за тоа како детето применува различни стратегии;
- вежби кои помагаат да се намали напнатоста на гласните жици.
Во ретки случаи, лекарите се обиделе да користат лекови за лекување на тешко пелтечење, но овие лекови често имаат несакани дејства кои можат да бидат посериозни од самото говорно нарушување.
Кога треба да се обратите кај лекар?
Обратете се кај лекар ако вашето дете:
- има чести или долготрајни епизоди на пелтечење;
- пелтечи повеќе од неколку месеци;
- пелтечи и е постаро од 5 години;
- покажува физички знаци дека се напрега додека се обидува да ги изговори зборовите;
- се плаши или се срами да зборува јавно поради проблемот со говорот;
- јасно избегнува ситуации во кои се очекува да зборува;
- има и други развојни или јазични тешкотии.
Прогноза
Повеќето деца кои пелтечат со текот на времето се подобруваат, дури и без терапија. Кај оние со потешко пелтечење, како и кај оние кај кои пелтечењето продолжува и во зрелата возраст, говорната терапија обично може да помогне симптомите да се сведат на минимум, пишува Harvard Health.
