Нарушувањето на вниманието и хиперактивноста (АДХД) е едно од најчестите невроразвојни нарушувања кај децата. Се проценува дека погодува меѓу три и десет проценти од децата на училишна возраст, а стручњаците истакнуваат дека во последните години сè почесто се препознава благодарение на подобрата информираност. Сепак, девојчињата и децата кај кои симптомите се помалку изразени и понатаму често остануваат недијагностицирани.
Недијагностицираниот АДХД може значително да влијае врз училишниот успех, да го зголеми ризикот од анксиозност и депресија, како и да доведе до проблеми во однесувањето. Токму затоа, експертите нагласуваат дека навременото препознавање е од исклучително значење.
Психијатарот д-р Мукеш Крипалани, водечки експерт во британскиот Центар за АДХД, издвојува неколку физички знаци на кои родителите треба да обрнат внимание.
Постојана потреба за движење
„Во пракса, најочигледниот физички знак на АДХД не е само енергичното дете, туку дете кое како да има внатрешен мотор. Постојано е во движење“, објаснува д-р Крипалани.
„Постојано се преместува на столчето, тапка со нозете и изгледа како физички да му е непријатно да седи мирно, дури и само неколку минути.“
Суптилен немир
Многумина сметаат дека детето со АДХД мора да биде постојано „во трчање“ или да „се качува по ѕидови“, но експертот нагласува дека физичките знаци често се многу посуптилни.
Меѓу нив се постојано играње со косата, влечење на облеката, грицкање на ноктите или повторувачки ситни движења. Ваквото однесување често им помага на децата да се смират и полесно да го задржат вниманието.
Тешкотии со почитување на личниот простор
Импулсивноста е едно од главните обележја на АДХД и не се забележува само во тоа што детето го кажува, туку и во начинот на кој се однесува.
„Децата со АДХД често имаат потешкотии да го почитуваат личниот простор на другите“, вели д-р Крипалани.
„Може импулсивно да му се доближат премногу на некого, да земат туѓ предмет без да прашаат или ненадејно да истрчаат низ просторијата или преку улица, без претходно да проверат дали е безбедно.“
Кога менталниот напор се одразува на телото
„Родителите често ни кажуваат дека нивните деца се жалат на болки во стомакот, главоболки предизвикани од напнатост или имаат проблеми со спиењето“, вели д-р Крипалани.
Тој објаснува дека тоа не се директни симптоми на АДХД, но долготрајната ментална исцрпеност и анксиозност можат да се манифестираат преку вистински физички тегоби.
Голем дел од тој напор произлегува од постојаното настојување детето да го контролира своето однесување, да ја одржи концентрацијата и мирно да седи за време на наставата.
Ова може да биде поврзано и со изразена чувствителност на отфрлање и нагли промени во расположението.
Што можат да направат родителите?
Доколку сте забележале некои од овие знаци, д-р Крипалани советува да обрнете внимание дали тие се појавуваат во различни ситуации – дома, на училиште и за време на игра.
„Првото што ги прашувам родителите е во кои ситуации се јавува ваквото однесување. Дали детето е немирно само на час по математика или не може мирно да седи ниту за време на вечерата или додека гледа филм дома?“, објаснува тој.
„Вистинскиот АДХД не исчезнува кога ќе заврши училишниот ден. Бараме модели на однесување што се повторуваат во различни средини. Детето може краткотрајно да се контролира, но тоа често многу го исцрпува.“
Подеднакво важно е да се процени колку ваквото однесување влијае врз секојдневниот живот.
„Како родител, запрашајте се дали немирот му го отежнува секојдневното функционирање. Ако му создава потешкотии во учењето, воспоставувањето пријателства или негативно влијае врз неговата самодоверба, време е да побарате стручна помош“, советува лекарот.
Д-р Крипалани ги предупредува родителите да не чекаат со надеж дека детето едноставно ќе ги „прерасне“ изразените симптоми.
„Разговарајте со педијатар. Нашата цел не е да поставуваме етикети, туку да утврдиме дали станува збор за вообичаена детска живост, анксиозност или АДХД, за да можеме на детето и на семејството да им обезбедиме соодветна поддршка“, заклучува тој.
