Постпарталната психоза е ретка, но сериозна состојба на менталното здравје која може да се појави непосредно по породувањето. Таа може да предизвика губење на контакт со реалноста, како и појава на параноја, заблуди, халуцинации и мисли за самоповредување или повредување на бебето.
Поради начинот на кој постпарталната психоза може да влијае врз животот и безбедноста на мајката, бебето и целото семејство, експертите ја сметаат за психијатриска итна состојба. Постпарталната психоза се разликува од постпарталната депресија, но двете состојби можат да се појават истовремено, пишува Everyday Health.
Знаци и симптоми на постпартална психоза
Знаците и симптомите на постпарталната психоза обично се појавуваат ненадејно и може да започнат во првите две недели по породувањето. Сепак, тие може да се развијат и до шест недели по породувањето.
Симптомите може да вклучуваат:
- збунетост;
- губење на контакт со реалноста;
- неорганизирано или необично размислување и однесување;
- проблеми со спиењето;
- заблуди – уверувања кои немаат основа во реалноста;
- халуцинации – гледање или слушање нешта што не постојат;
- параноја;
- промени во апетитот;
- тешкотии во извршувањето на секојдневните активности, кои веднаш стануваат забележливи за другите;
- раздразливост;
- промени во расположението;
- епизоди на манија – изразено покачено расположение и зголемена активност – и депресија – изразено намалено расположение;
- мисли за самоубиство;
- мисли за повредување на бебето.
Причини и фактори на ризик за постпартална психоза
Истражувачите сè уште не ги разбираат целосно причините за појава на постпартална психоза, но познато е дека одредени фактори го зголемуваат ризикот. На пример, жените со историја на психотични нарушувања или нарушувања на расположението имаат поголема веројатност да развијат постпартална психоза. Всушност, околу 60 проценти од мајките со постпартална психоза имаат историја на биполарно нарушување или шизофренија.
Симптомите на постпарталната психоза може да траат од неколку недели до неколку месеци. Иако состојбата е сериозна и може брзо да напредува, таа обично е краткотрајна и повеќето лица целосно оздравуваат
Други фактори кои можат да го зголемат ризикот или да придонесат за појава на состојбата се:
- семејна историја на биполарно нарушување или психоза;
- наглото намалување на нивото на естроген и прогестерон по породувањето;
- недостиг на сон;
- промени во функционирањето на имунолошкиот систем поврзани со бременоста.
Како се дијагностицира постпарталната психоза?
Постпарталната психоза не е наведена како самостојна дијагноза во Дијагностичкиот и статистички прирачник за ментални нарушувања, петто издание (DSM-5). Поради тоа, некои случаи може да останат непријавени или недијагностицирани, а истражувачите работат на подобро препознавање и класифицирање на оваа состојба.
Со помош на специјализирани прашалници, здравствените работници собираат податоци за медицинската историја, расположението, чувствата и општата состојба на жената за време на бременоста и по породувањето, со цел да се постави дијагноза.
Тие можат да направат и дополнителни испитувања за да се утврди дали симптомите се предизвикани од физичка состојба. На пример, лекарот може да побара крвни анализи и снимање на мозокот за да се исклучат состојби како инсулински шок, многу ниско или многу високо ниво на шеќер во крвта, нарушувања на функцијата на тироидната жлезда, инфекции, мозочен удар и други состојби.
Лекување и можности за терапија
Постпарталната психоза може да се појави ненадејно и да биде сериозна, но обично реагира многу добро на лекување. Терапијата може да вклучува лекови, електроконвулзивна терапија (ЕКТ) и психотерапија.
Превенција на постпарталната психоза
Следењето и препознавањето на знаците на нарушувања на менталното здравје за време на бременоста и по породувањето претставува важен дел од превенцијата. Лицата со поголем ризик треба да добијат советување и информации за ризиците, како и за мерките што можат да ги преземат за да ја зачуваат својата психичка благосостојба. На тој начин можат да донесуваат информирани одлуки во врска со бременоста.
Лицата кај кои постои јасен ризик од постпартална психоза, на пример, оние со дијагностицирано или претходно биполарно нарушување, може да имаат корист од консултација со психијатар уште за време на бременоста.
Разговарајте со вашиот лекар за медицинската историја за да можете заеднички да направите план за превенција. Здравствениот работник може да помогне со стратегии за обезбедување доволно сон и да препише лекови кои безбедно може да се користат за време на и по бременоста. Раното препознавање на постпарталната психоза е од клучно значење за спречување на компликациите.
Колку долго трае постпарталната психоза?
Симптомите на постпарталната психоза може да траат од неколку недели до неколку месеци. Иако состојбата е сериозна и може брзо да напредува, таа обично е краткотрајна и повеќето лица целосно се опоравуваат.
Иако самото нарушување може да биде краткотрајно, долгорочната психолошка и психосоцијална поддршка е многу важна за успешно закрепнување – и на мајката и на целото семејство. Кај некои жени кои доживеале постпартална психоза постои ризик состојбата повторно да се појави при следна бременост и породување. Сепак, истражувањата за долгорочното влијание на постпарталната психоза сè уште се во тек, па потребни се дополнителни студии.
Компликации на постпарталната психоза
Ако не се лекува, постпарталната психоза може да доведе до сериозни компликации, вклучително и зголемен ризик од самоубиство кај мајката и инфантицид (убиство на новороденчето). Сепак, важно е да се нагласи дека ризикот за убиство на новороденчето е многу низок – се проценува дека се случува кај 1 до 4,5 проценти од сите случаи на постпартална психоза. Мислите за самоубиство и самоповредување се почести. Состојбата може значително да влијае и врз создавањето и одржувањето на емоционалната врска меѓу мајката и бебето.
Истражувања и статистика: Кај кого се појавува постпартална психоза?
Постпарталната психоза е ретка состојба која се јавува кај една до две од секои 1.000 жени по породувањето. Биполарното нарушување значително го зголемува ризикот од постпартална психоза. Според некои проценки, една од пет жени со биполарно нарушување може да развие постпартална психоза или манија. Жените со семејна историја на сродни состојби исто така имаат поголем ризик. Поточно, кај 40 до 50 проценти од жените кои имале постпартална психоза постои роднина од прв или втор степен со нарушување на расположението.
