Училиштето заврши, а децата конечно имаат време за одмор, игра и релаксација. Но, и покрај тоа што паузата од училишните обврски е неопходна, едукаторите предупредуваат дека децата и во текот на летниот распуст треба да продолжат да ги развиваат вештините што ги стекнале во текот на учебната година. Во спротивно, постои ризик од појава на феноменот познат како „летно губење на знаењето“, кој може да ги погоди учениците од речиси сите возрасти.
Некои истражувања покажуваат дека за време на летниот распуст децата можат да изгубат и до 28 проценти од напредокот во читањето и 34 проценти од напредокот по математика.
Што претставува летното губење на знаењето?
Летното губење на знаењето е поим што просветните работници го користат за да го опишат падот во знаењето и вештините што се случува кога учениците, за време на летниот распуст, не ги применуваат стекнатите академски знаења.
Најчесто овој феномен се забележува кај вештините за читање. Во основните училишта наставниците редовно го следат нивото на читање и напредокот на учениците. Доколку детето редовно чита и добива квалитетна настава, неговите способности треба постојано да се подобруваат.
Сепак, по долгите летни одмори, наставниците често забележуваат дека нивото на читање е пониско отколку на крајот од претходната учебна година. Сличен пад се забележува и кај математиката, пишувањето и другите наставни предмети.
Станува збор за знаење што учениците го стекнувале со многу труд, а кое може значително да ослабне за само неколку недели доколку не се вежба редовно.
Зошто доаѓа до пад на знаењето?
Вештините како што се математиката, читањето и пишувањето бараат постојано повторување и континуирана практика, особено додека детето сè уште ги совладува.
Експертите го споредуваат тоа со физичката кондиција. Ако некој тренира за трка од пет километри, со недели или месеци редовно вежба. Но, ако по трката целосно престане со тренинзите, со текот на времето ќе изгуби дел од кондицијата.
Истото важи и за учењето. Со завршувањето на учебната година исчезнуваат секојдневните активности преку кои децата ги одржуваат своите знаења.
Без мали, секојдневни поттикнувања – како кратко прашање за време на појадокот, броење предмети додека се шетаат или разговор за книга – и академските вештини и самодовербата постепено остануваат неискористени.
Едукаторите нагласуваат дека неструктурираната игра, престојот на свеж воздух и дружењето со семејството се исклучително важни за детскиот развој. Проблемот настанува кога слободното време речиси целосно се сведува на пасивни активности и прекумерно користење екрани, што може негативно да влијае врз мотивацијата, вниманието, квалитетот на сонот и менталното здравје.
Кои деца се најмногу изложени на ризик?
Иако летното губење на знаењето може да се појави кај сите деца, најизразено е кај најмалите – од предучилишна возраст до второ одделение.
Во овој период децата интензивно се развиваат, а новостекнатите вештини полесно се губат ако не се одржуваат. Затоа рутините се особено важни – редовниот сон, здравата исхрана, играта, квалитетната интеракција со семејството и читањето придонесуваат не само за развојот на мозокот, туку и за создавање навики што ќе им помогнат полесно да се справуваат со идните предизвици.
Какви се последиците?
Една од најчестите последици е тоа што по враќањето на училиште децата имаат потешкотии повторно да се вклопат во училишниот ритам и да го надоместат пропуштеното.
Дел од знаењето што го стекнале претходната година може да биде изгубено, па учениците не се целосно подготвени за новите наставни содржини.
Иако наставниците најчесто ги посветуваат првите неколку недели од новата учебна година на повторување на материјалот, тоа не е доволно за сите ученици.
Покрај тоа, кај децата може да се јави несигурност, страв од читање на глас или тешкотии при решавање едноставни задачи. Со текот на годините, овие мали загуби можат да се наталожат и да создадат поголеми празнини во академските постигнувања, социјалните вештини, па дури и во моторниот развој.
Зошто родителите треба да обрнат внимание?
Не секое дете ќе доживее значително летно назадување, но важно е родителите да препознаат дали на нивното дете му е потребна дополнителна интелектуална стимулација за време на распустот.
Истражувањата покажуваат дека и домашните активности и организираните летни програми можат успешно да ги подобрат вештините за читање и математика, доколку децата редовно учествуваат и активностите им се интересни.
Важно е да се знае дека тоа не значи дека секое дете мора да посетува летно училиште. Понекогаш се доволни неколку минути дневно за повторување на таблицата за множење, читање книга или решавање кратки логички задачи, без притисок и со многу охрабрување.
Семејствата кои немаат можност да плаќаат скапи летни кампови не треба да чувствуваат вина. На интернет бесплатно се достапни бројни материјали за вежбање на читање, математика и правопис. Посетата на библиотека и заедничкото читање книги што самото дете ќе ги избере се исто така одличен начин да се одржат навиките за учење.
Како да го спречите летното назадување?
Едукаторите се согласуваат дека најважно е децата секој ден да читаат барем неколку минути. Добра идеја е и учество во летните програми за читање што ги организираат библиотеките.
Родителите можат да побараат од наставниците препорака за книги и активности соодветни на возраста на детето.
Секојдневните ситуации исто така можат лесно да се претворат во можности за учење. Побарајте од детето да пресмета колку ќе чинат производите во продавница, да опише инсект што го забележало во паркот или поставувајте му прашања од типот „зошто?“ и „како?“, со што ќе го поттикнете логичкото размислување и јасното изразување.
Организирајте дружења со врсници во парк или на игралиште, бидејќи преку имагинативната игра децата ги развиваат јазичните, социјалните и емоционалните вештини. Домашните обврски, како поставување на масата или средување на играчките, исто така ја поттикнуваат одговорноста.
Дури и малку насочена ангажираност во текот на летото може да помогне да се зачува знаењето стекнато со многу труд, да се намали потребата од повторување на материјалот наесен и да се зачува детската самодоверба. Така, летниот распуст не претставува само период за одмор, туку и можност за развивање љубопитност, самостојност и вештини што ќе им бидат корисни и во училницата и во секојдневниот живот.
