Летото носи многу убави нешта: долги сончеви денови, одење на плажа, опуштени одмори и многу време поминато на отворено. Но, покрај сите овие убавини, престојот надвор носи и ризик од изгореници од сонце, изгребани колена и каснувања од инсекти.
Каснувањата и убодите од инсектите најчесто се безопасни, но некои можат да пренесат опасни, па дури и смртоносни вируси. Некои од овие вируси можат да предизвикаат енцефалитис – воспаление на мозокот кое може да доведе до симптоми слични на грип, напади (конвулзии), па дури и смрт. Вирусот што може да предизвика енцефалитис може да се пренесе преку каснување од комарец или крлеж, а бројот на случаи можеби се зголемува како последица на климатските промени.
Што треба да знаат родителите за енцефалитисот и кои се најважните симптоми на кои треба да обрнат внимание? Во продолжение, двајца експерти споделуваат повеќе информации за оваа состојба и објаснуваат што треба да направите ако се сомневате дека вашето дете можеби е заразено.
Што е енцефалитис?
Голема е веројатноста дека сте слушнале за енцефалитис, но можеби не сте доволно запознаени со оваа состојба и нејзините симптоми. Енцефалитисот претставува воспаление на мозокот кое може да биде предизвикано од бактерии или вируси, а некои вируси што предизвикуваат енцефалитис се пренесуваат преку каснување од комарци или крлежи.
Каснувањата и убодите од инсектите најчесто се безопасни, но некои можат да пренесат опасни, па дури и смртоносни вируси. Некои од овие вируси можат да предизвикаат енцефалитис – воспаление на мозокот кое може да доведе до симптоми слични на грип, напади (конвулзии), па дури и смрт
Иако многумина сметаат дека енцефалитисот е ретка болест, д-р Ава Истон, извршна директорка на организацијата Encephalitis International, вели дека тој е почест отколку што повеќето луѓе мислат. Според нејзините проценки, секоја година во светот има околу 1,5 милиони случаи, што значи три нови случаи секоја минута.
„Луѓето често се изненадени кога ќе дознаат дека во многу земји енцефалитисот се јавува почесто отколку болеста на моторните неврони (АЛС) и бактерискиот менингитис“, вели таа. „Се надеваме дека ќе ја подигнеме свеста за оваа состојба, за луѓето да размислуваат за неа исто како што размислуваат за сепса и менингитис.“
Зошто се зголемува бројот на случаи на енцефалитис?
Д-р Истон нагласува дека истражувачите сè уште не знаат со сигурност дали бројот на случаи навистина се зголемува, бидејќи следењето и собирањето податоци за оваа болест сè уште не е доволно развиено. Сепак, постојат причини да се верува дека случаите се во пораст, а климатските промени можеби се еден од факторите.
„Како што Земјата се затоплува, новите и повторно појавените инфекции, вклучително и оние што предизвикуваат енцефалитис, ќе продолжат да се зголемуваат“, објаснува таа. „Преносителите на заразни болести, како што се комарците и крлежите, се шират во нови заедници и нови средини. Ситуацијата дополнително се усложнува бидејќи луѓето живеат сè поблиску до животните, а руралните подрачја се менуваат. Сите овие фактори влијаат врз јавното здравје, понекогаш и многу драматично.“
По секој престој во природа треба внимателно да го прегледате телото на детето и на останатите членови од семејството за евентуално присуство на крлежи или свежи каснувања и убоди од инсекти
Како пример, д-р Истон ја наведува епидемијата на вирусот Зика во Бразил. Тој долго време се сметал за релативно безопасен вирус, сè додека не се проширил во популација која немала природен имунитет. Вирусот Зика предизвикал смртни случаи и тешки оштетувања, особено кај новороденчињата. Друг пример е епидемијата на јапонски енцефалитис во Австралија во 2022 година, кога големите поплави довеле до масовно размножување и ширење на комарци кои го пренеле вирусот кај население без претходен имунитет.
Како да ги заштитите децата од енцефалитис?
Според д-р Истон, некои форми на енцефалитис можат да се спречат, додека други не. Вакцинацијата е еден од најважните чекори за превенција. Како примери ги наведува МРП-вакцината (против мали сипаници, заушки и рубеола) и вакцината против грип.
Доколку патувате, особено во друга држава, можеби треба да размислите и за патнички вакцини кои штитат од јапонски енцефалитис и енцефалитис што се пренесува преку крлежи.
„Многу луѓе не размислуваат за здравствените ризици при патување во Европа, а големи делови од континентот се подложни на енцефалитис што го пренесуваат крлежите“, вели д-р Истон.
Наједноставниот начин да ги заштитите вашите деца и себеси е да ја намалите изложеноста на комарци и крлежи. Таа препорачува користење средства против инсекти, носење облека со долги ракави и ногавици во области каде што има многу инсекти и избегнување застојани води, бидејќи таму комарците лесно се размножуваат. Исто така, добра навика е по секој престој во природа внимателно да го прегледате телото на детето и на останатите членови од семејството за евентуално присуство на крлежи или свежи каснувања и убоди од инсекти.
Симптоми што родителите не смеат да ги игнорираат
Симптомите можат да варираат во зависност од тежината на болеста, но д-р Мишел Толедано, специјалист по неврологија од клиниката Мајо во Минесота, вели дека постојат неколку важни знаци кои родителите не треба да ги занемарат.
„Раните симптоми често наликуваат на грип, но можат многу брзо да се влошат“, објаснува тој.
Симптомите на кои треба да обрнете внимание се:
- ненадејна висока температура;
- главоболка;
- повраќање;
- збунетост или дезориентираност;
- напади (конвулзии);
- тешкотии при зборување или разбирање на говорот;
- нарушувања на видот;
- изразена поспаност или тешко будење;
- ненадејни промени во однесувањето или личноста.
Доколку детето има енцефалитис, неопходно е лекувањето да започне што е можно побрзо. Вирусниот енцефалитис често се лекува со антивирусни лекови, но многу вируси, особено оние што ги пренесуваат комарците и крлежите не реагираат секогаш на ваквиот третман
Кај бебињата и малите деца треба да внимавате и на раздразливост, слабо хранење или испакната фонтанела (мекото место на главата кај бебињата).
Во проценката може да ви помогне и родителскиот инстинкт. „Голем поборник сум на инстинктот. Ако чувствувате дека нешто не е во ред, проверете го“, советува д-р Истон.
Зошто е важно навременото лекување?
Доколку детето има енцефалитис, неопходно е лекувањето да започне што е можно побрзо. Вирусниот енцефалитис често се лекува со антивирусни лекови, но многу вируси, особено оние што ги пренесуваат комарците и крлежите не реагираат секогаш на ваквиот третман, објаснува д-р Толедано.
„Во такви случаи најважна е поддржувачката терапија, која може да вклучува интравенски течности, кислород и лекови за контрола на нападите или за намалување на отокот на мозокот“, вели тој.
Доколку енцефалитисот е поврзан со автоимуна реакција или друга незаразна причина, лекарите може да применат лекување со стероиди. Должината на болничкото лекување зависи од тежината на состојбата и може да трае од неколку дена до неколку недели, па дури и неколку месеци.
Не двоумете се да побарате лекарска помош ако се сомневате дека вашето дете можеби било изложено на вирус што може да предизвика енцефалитис.
„Доколку не се лекува навреме, енцефалитисот може да доведе до сериозни компликации, како што се проблеми со меморијата, промени во личноста или однесувањето, епилепсија, физички инвалидитет или застој во развојот. Во најтешките случаи може да биде и животозагрозувачки. Раното поставување на дијагнозата и навременото лекување значително ги подобруваат шансите за закрепнување и помагаат да се спречи трајно оштетување“, нагласува д-р Толедано за Парентс.
