Родителството носи многу убави моменти, но и голем број предизвици. Сè поголем број родители се чувствуваат преоптоварено од секојдневните обврски, а современиот начин на живот дополнително го зголемува притисокот.
Според извештај од американскиот здравствен систем од 2024 година, речиси половина од родителите и старателите секојдневно се соочуваат со стрес кој го опишуваат како преоптоварувачки.
Панел од научници од Харвардската школа за јавно здравје „T.H. Chan“ разговарал за тоа како родителите можат подобро да се грижат за себе додека ги воспитуваат своите деца, но и каква поддршка може да им обезбеди заедницата.
Карестан Кенен, професорка по психијатриска епидемиологија на школата „Chan“, нагласила дека денешните родители се изложени на специфични притисоци.
„Најпрво сакам да кажам дека ништо не е погрешно со родителите. Често се обвинуваме себеси кога сме под стрес, но родителите се соочуваат со бројни системски предизвици. Тука се последиците од пандемијата на КОВИД-19, помалите приходи, повисоките трошоци за грижа за децата, ослабената поддршка од заедницата и непрекинатиот наплив на информации од социјалните мрежи и за глобалните случувања“, рекла таа.
Првиот чекор е да признаете дека сте преоптоварени
Кога родителот чувствува дека повеќе не може да се справи со секојдневниот притисок, првиот чекор е да го препознае сопственото состояние.
„Клучно е навреме да ги препознаеме моментите на вознемиреност и тешкотии во секојдневното функционирање, односно кога тоа почнува да влијае врз нашиот однос со семејството и децата или врз работата“, објаснила Арчана Басу, епидемиолог и доцентка по психологија на Медицинскиот факултет на Харвард.
Следниот чекор, според неа, е родителот на децата да им објасни што се случува.
„Знаеме дека искрената и директна комуникација е клучна. Треба да објасниме што се случува и како тоа влијае врз семејството или непосредната околина.“
Помалите деца имаат потреба од поконкретни објаснувања. На пример, родителот може да им каже дека му е тешко да стане од кревет или дека се чувствува уморно и вознемирено. На малите деца им е потешко да разберат сложени емоционални состојби доколку не им се објаснат на едноставен и разбирлив начин.
Постарите деца, пак, честопати веќе слушнале за различни ментални и емоционални тешкотии, бидејќи имаат пристап до голем број информации преку интернет.
И на малите деца можете да им кажете што се случува
Ричард Вајсбурд, предавач на Харвардската школа за образование, исто така ја нагласува важноста на комуникацијата.
„Дури и на многу мали деца можете да им кажете: ‘Минуваm низ нешто што ме вознемирува, но тоа нема никаква врска со тебе’. Податоците покажуваат дека тоа е здраво и дека на децата им носи големо олеснување“, рекол тој.
Отворениот разговор не значи дека родителот треба да му ги пренесува своите проблеми на детето. Напротив, станува збор за едноставно и искрено објаснување дека неговото расположение не е предизвикано од детето.
Родителските грешки можат да станат лекција
Отворената комуникација може да биде и можност децата да научат нешто важно од своите родители.
„Децата навистина сакаат да разберат како се справувате со проблемите. Депресијата и анксиозноста можат негативно да влијаат врз децата, но исто така е точно дека родителите кои се борат со вакви состојби често стекнуваат голема мудрост за страдањето која можат да ја споделат“, вели Вајсбурд.
Психологот и доцент по педијатрија на Медицинскиот факултет на Харвард, Џејн Сингер, смета дека можностите за учење се појавуваат и во ситуации кога стресот ќе доведе до лутина или избувнување.
На пример, родителот може да го изгуби трпението откако детето повеќе пати ќе ја тестира неговата граница.
Но, дури и тогаш постои можност за поправка на односот.
По конфликтот, родителот може да му објасни на детето што почувствувал и зошто реагирал така. На тој начин детето учи дека е во ред да се зборува за емоциите, но и дека секој човек е одговорен за своето однесување.
„По несогласувањето се создава можност за поправка на односот. Тогаш можеме да бидеме пример за важни вештини кои им помагаат на децата да станат емоционално компетентни личности“, објаснила Сингер.
Тоа подразбира препознавање и изразување на чувствата, но и разбирање дека одредена емоција е поврзана со конкретна ситуација која довела до одредена реакција и однесување.
Затоа, доколку родителот претерано реагира, важно е подоцна да му се врати на детето и да му каже дека бил многу лут или фрустриран, но и дека го сака.
Не мора да бидете совршен родител
Експертите нагласуваат дека родителите не треба да се обидуваат да остават впечаток дека никогаш не грешат.
„Не треба да се претставуваме како пример за совршенство, туку да покажеме дека и ние понекогаш ќе го изгубиме трпението“, вели Сингер.
Малите деца ги тестираат границите на своите родители, а токму преку таквите ситуации постепено учат дека нивното однесување влијае врз другите луѓе и дека треба да научат да ги контролираат сопствените импулси.
Фокусирајте се на долгорочниот развој на детето
Вајсбурд советува родителите да не се концентрираат само на моменталното однесување или успехот на детето, туку на неговиот долгорочен емоционален развој.
„Преголемиот акцент на постигнувањата и на моменталната благосостојба често ја засенува важноста децата да се поврзуваат со другите, да покажуваат емпатија и да се грижат за луѓето околу себе.“
Според него, кога децата ќе ги развијат овие способности, тие можат да имаат поквалитетни односи во текот на целиот живот – како родители, партнери и пријатели.
Понекогаш доволни се и само 30 секунди
Покрај комуникацијата, експертите советуваат родителите да најдат кратки моменти во текот на денот за да се смират и да се посветат себеси.
Сингер предлага, кога денот ќе стане премногу напорен, родителот да се повлече на само неколку секунди, доколку околностите го дозволуваат тоа.
Може да отидете во друга просторија или во бањата и накратко да проверите како се чувствувате: дали сте напнати, дали несвесно ги кревате рамениците или чувствувате напнатост во телото.
Дури и 30 секунди свесно дишење и кратка пауза можат да помогнат да се прекине моментот на преоптовареност.
Како друга можност се наведува и прогресивната мускулна релаксација – едноставни кратки вежби кои може да се прават во текот на денот.
Најважно е да се поправи односот, а не да се биде совршен
Учесниците на панелот се согласиле дека родителите не треба да се стремат кон совршенство. Грешките се неизбежен дел од родителството.
Кога ќе погрешат, важно е да ја признаат грешката, да му се извинат на детето и да продолжат да работат на односот со него.
„Научив дека родителскиот пат и можноста за поправка на односот никогаш не престануваат“, заклучила Кенен.
