Секој родител сака неговото дете да порасне во самоуверена и самостојна личност. Но, во желбата да му го олесниме животот, понекогаш правиме нешто сосема спротивно – решаваме наместо него, ги спречуваме грешките и му ги даваме одговорите уште пред да има можност само да ги побара.
Психологот и едукатор Џен Луманлан смета дека постои и трет начин: родителот да остане присутен и да го насочува детето, но наместо постојано да му кажува што да направи, да му помогне самото да дојде до решение.
Според неа, самодовербата што произлегува од вистинско искуство е поинаква од самодовербата изградена само преку пофалби. Кога детето само ќе реши проблем, донесе одлука или ќе научи од сопствена грешка, стекнува чувство дека навистина може да се снајде.
Зошто ова е особено важно денес?
Луманлан посочува дека економската неизвесност сè повеќе влијае врз начинот на кој родителите размислуваат за иднината на своите деца.
Уписот во стручните училишта на јавните двегодишни колеџи во САД пораснал за речиси 20 проценти меѓу 2020 и 2025 година. Во исто време, четиригодишното приватно високо образование сега чини близу 200.000 долари, што е приближно двојно повеќе од пред три децении.
Во едно неодамнешно истражување, 71 процент од припадниците на генерацијата Z рекле дека стручните училишта носат поголема стигма од факултетите, додека само 7 проценти од нивните родители рекле дека би претпочитале нивното дете да избере стручно образование.
Авторката забележува дека децата можеби се поотворени кон различни животни патишта од своите родители. Но, кога економската неизвесност ќе влезе во семејството, родителите често почнуваат да размислуваат на два начина.
Едниот е насочен кон тоа дали детето еден ден ќе може самостојно да се грижи за себе – да има сигурни приходи, безбедност и можност да го организира својот живот.
Другиот е насочен кон прашањето каква личност станува детето и каков придонес ќе има во светот.
Повеќето родители размислуваат за двете работи, но тие не секогаш водат во иста насока.
Постои и трет начин
Според Луманлан, постојат родители кои на детето му даваат готов план и очекуваат тоа да го следи.
Други, пак, целосно се повлекуваат и се надеваат дека детето само ќе се снајде.
Но, ниту еден од овие пристапи не е идеален.
Едниот повеќе се занимава со планот што родителот го замислил, а другиот со непријатноста што ја чувствува родителот додека гледа како детето се мачи.
Постои и трет начин: родителот останува родител, но наместо да насочува во секој чекор, му помага на детето само да размислува и да одлучува.
Разликата е меѓу тоа да му го дадете одговорот на детето и да му поставите прашање што ќе му помогне самото да го најде.
1. Прашајте наместо веднаш да решавате
Ќерката на авторката, Керис, има мал бизнис со чување домашни миленици.
Кога почнала да прифаќа клиенти, ѝ било тешко да ги запомни сите детали – што јаде секое животно, каде е скриен клучот и која е шифрата за алармот.
Мајка ѝ можела да направи систем за неа и едноставно да ѝ го даде.
Но, наместо тоа, ја прашала: „Што мислиш дека би ти помогнало полесно да ги запомниш сите овие работи?“
Керис видела на интернет дека една друга личност која се занимава со чување миленици користи формулар за внесување информации. Затоа самата направила свој формулар.
Мајка ѝ ѝ помогнала само да размисли кои прашања треба да ги содржи.
Керис го осмислила системот сама – и сè уште го користи.
Токму тоа е еден од наједноставните начини на кои родителот може да поттикне самостојност.
Наместо да го дадете одговорот што обично сами би го дале, поставете прашање и дозволете му на детето да размисли.
2. Дозволете грешките да бидат дел од учењето
Првиот пат кога Керис чувала мачка кај сосед, го заборавила формуларот и не можела да ја запомни шифрата за алармот.
Алармот се активирал.
Следниот пат го понела формуларот, но погрешно го притиснала копчето за исклучување на алармот.
Алармот повторно се активирал.
Мајка ѝ можела уште од почеток да ѝ каже да го носи формуларот секогаш. Тоа би им заштедило нервози на сите.
Но, Керис сама го открила решението – по две грешки и непријатност за соседот.
Следниот пат кога го чувала миленичето, го носела формуларот при секоја посета и немало нов проблем.
Токму тука се гледа разликата меѓу самодовербата изградена преку реално искуство и онаа што се гради само со пофалби.
Дете кое решило проблем – дури и проблем што само го создало – добива важно сознание: „Можам да се снајдам.“
Тоа сознание не се стекнува само со тоа што некој ќе му каже дека добро ја завршило работата.
3. Нека одлуката биде негова
Кога Керис ги одредувала цените за своите услуги, со мајка ѝ разговарале за тоа дека различните семејства имаат различни финансиски можности.
Без мајка ѝ да ѝ предложи конкретно решение, Керис решила да понуди различни цени и секое семејство да избере што најмногу му одговара.
Одлуката била нејзина.
Таа донела вистинска одлука за својот мал бизнис и морала да живее со она што ќе произлезе од неа.
Истражувањата поврзани со теоријата на самоопределување го поддржуваат токму ова. Самодовербата полесно се одржува кога децата се доживуваат себеси како способни личности кои можат да носат одлуки, наместо само како деца кои добиваат пофалби затоа што го направиле она што им било кажано.
Целта не е детето секогаш да донесе совршена одлука.
Целта е да развие способност самото да проценува ситуации и да донесува добри одлуки.
4. Намерно повлечете се чекор назад
Инстинктот веднаш да се вмешаме и да го решиме проблемот наместо детето е силен кај повеќето родители.
Можеби гледаме како детето се мачи со нешто што ние би можеле да го решиме за 30 секунди.
Можеби избира пат кој е сосема поинаков од оној што сме го замислиле.
Или носи одлука што ние би ја донеле поинаку.
Природно е да сакаме да се вмешаме.
Но, родителот може да ја поддржи растечката самостојност на детето така што ќе остане доволно блиску за да помогне кога е потребно, но ќе му дозволи одлуката да остане негова.
Тоа е вештина што се гради со вежбање – исто како што детето ја гради самодовербата.
Најдобро е да му дозволите да носи одлуки во ситуации во кои последиците се реални, но не се сериозни или опасни.
На крајот, што навистина градиме кај детето?
Керис не решила да воведе различни цени затоа што мајка ѝ ѝ кажала дека треба да размислува за правичноста.
Таа го направила тоа затоа што ја погледнала ситуацијата пред себе и самата донела одлука.
И токму тоа е она кон што треба да се стремат родителите – да воспитуваат дете кое ќе може само да размисли, да процени и да дојде до одговор.
Тоа трае подолго отколку едноставно да му дадете план и да му кажете што да направи.
Но, според авторката, тоа е и единствениот начин таквата способност навистина да остане кај детето.
Самодовербата не се гради само со зборовите: „Браво, одлично го направи тоа!“
Таа се гради кога детето ќе искуси нешто што му кажува: „Јас можам да го решам ова.“
Извор: Psychology Today, Jen Lumanlan, M.S., M.Ed.
