Пубертетот е период на големи промени што секој тинејџер го водат кон целосна телесна зрелост. Физичките промени најчесто започнуваат помеѓу деветтата и единаесеттата година од животот, а Танеровите стадиуми се користат за опишување на специфичните фази низ кои минуваат децата и адолесцентите.
Времето на започнување и траењето на овие промени се разликуваат од едно до друго дете, што кај тинејџерите може да предизвика несигурност и збунетост. Разбирањето на процесот им помага да знаат што да очекуваат, а доколку постојат какви било дилеми, секогаш е препорачливо да се побара совет од педијатар.
Што се Танерови стадиуми?
Професорот Џејмс М. Танер, експерт за детски развој, прв ги опишал видливите фази на пубертетот. Денес тие се познати како Танерови стадиуми или скала на полова зрелост (SMR). Тие служат како општ водич за физичкиот развој, но важно е да се знае дека секое дете поминува низ пубертетот со свое темпо.
Прва фаза – подготовка без видливи промени
Првата фаза се однесува на периодот пред да се појават надворешните знаци на пубертетот. Телото внатрешно се подготвува за претстојните промени – мозокот испраќа сигнали до жлездите кои почнуваат да создаваат хормони неопходни за растот и развојот.
Кај девојчињата оваа фаза најчесто започнува по осмата година, а кај момчињата по деветтата или десеттата година. Во оваа фаза сè уште нема видливи физички промени.
Втора фаза – првите знаци на пубертетот
Втората фаза го означува почетокот на видливите промени во телото. Хормоните стануваат поактивни, а организмот влегува во период на забрзан развој.
Кај девојчињата најчесто прво се појавуваат таканаречените „пупки“ на градите, односно започнува развојот на дојките, а почнуваат да растат и првите срамни влакна.
Кај момчињата се зголемуваат тестисите и кожата околу нив (скротумот), а се појавуваат и првите влакна во пределот на половите органи.
Оваа фаза обично започнува помеѓу 9. и 11. година кај девојчињата, а околу 11. година кај момчињата, иако времето на појава може да варира.
Трета фаза – промените стануваат поизразени
Во третата фаза физичките промени стануваат многу поочигледни, а хормоните силно влијаат врз развојот на телото. Ова е период кога многу тинејџери нагло растат во висина.
Кај девојчињата дојките продолжуваат да се развиваат, срамните влакна стануваат погусти, се појавуваат влакна под пазувите, а можат да се јават и првите акни. Телото почнува да добива поженствени контури, особено во пределот на колковите и бутовите.
Кај момчињата се зголемуваат пенисот и тестисите, гласот почнува да се продлабочува, се развива мускулатурата, а може да се појават и првите ноќни ејакулации.
Третата фаза најчесто започнува по 12. година кај девојчињата и околу 13. година кај момчињата, но времетраењето и почетокот се индивидуални.
Четврта фаза – пубертетот е во полн ек
Во четвртата фаза повеќето телесни промени стануваат јасно видливи. Телото сè повеќе наликува на возрасно, а хормоналните промени продолжуваат интензивно да влијаат врз развојот.
Кај девојчињата дојките добиваат позрел облик, срамните влакна стануваат погусти, а кај многу од нив се појавува и првата менструација. Растот во висина постепено се забавува по периодот на најинтензивен раст.
Кај момчињата продолжуваат да се развиваат пенисот, тестисите и скротумот, гласот станува подлабок и постабилен, а почнуваат да растат и влакна под пазувите. Во оваа фаза често се јавуваат и акни поради засиленото дејство на хормоните.
Четвртата фаза најчесто започнува околу 13. година кај девојчињата и околу 14. година кај момчињата, но развојот е различен кај секое дете.
Петта фаза – завршување на телесниот развој
Петтата фаза е завршната фаза на пубертетот, кога телото достигнува целосна физичка зрелост. Повеќето од главните промени се завршени, иако некои, како развојот на мускулатурата или промените во телесната градба, можат да продолжат и по оваа фаза.
Кај девојчињата половите органи се целосно развиени, менструалните циклуси стануваат поредовни, а дојките добиваат зрел облик. Срамните влакна го достигнуваат својот конечен распоред и се шират кон внатрешната страна на бутовите.
Кај момчињата пенисот, тестисите и скротумот ја достигнуваат својата возрасна големина, се развиваат влакна на лицето, а повеќето ја достигнуваат и својата конечна висина. Мускулите можат да продолжат да се развиваат и по завршувањето на пубертетот.
Петтата фаза најчесто започнува околу 15. година, но времето кога пубертетот целосно завршува е различно кај секој поединец.
Други вообичаени промени за време на пубертетот
Освен физичкиот развој, пубертетот носи и појава на акни, засилено потење и поинтензивен телесен мирис, како последица на хормоналните промени.
Чести се и промените во расположението, бидејќи тинејџерите се приспособуваат на промените во сопственото тело, новите чувства и социјалните предизвици.
Важно е да се знае дека пубертетот е природен процес кој не започнува и не завршува кај сите деца во исто време. Брзината на развој е индивидуална и се разликува од дете до дете.
