За безбедно престојување на отворено, важно е секојдневно да го проверувате УВ-индексот, да користите крем со заштитен фактор, да носите заштитна облека и да избегнувате изложување на сонце кога зрачењето е најсилно.
Што значат вредностите на УВ-индексот?
УВ-индексот е развиен во Канада во 1992 година со цел на едноставен начин да ја прикаже јачината на сончевото УВ-зрачење и потребното ниво на заштита.
- 1–2 (низок ризик): Доволно е да носите очила за сонце и да нанесете крем со заштитен фактор.
- 3–5 (умерен ризик): Потребна е поголема претпазливост, како и користење крем за сончање, очила и соодветна заштита.
- 6–7 (висок ризик): Треба да го ограничите престојот на сонце, да барате сенка и да носите заштитна облека, шешир, очила за сонце и крем со висок заштитен фактор.
- 8–10 (многу висок ризик): Потребна е дополнителна претпазливост бидејќи незаштитената кожа може многу брзо да изгори.
- 11 и повеќе (екстремен ризик): Незаштитената кожа може да изгори за само неколку минути. Се препорачува избегнување на директно сонце и примена на сите мерки за заштита.
Кои фактори влијаат на УВ-индексот?
Вредноста на УВ-индексот зависи од локацијата и временските услови, а врз неа влијаат повеќе фактори. Густите облаци можат да блокираат дел од УВ-зрачењето, додека ретките, бели облаци понекогаш можат да го засилат поради рефлексија. УВ- зрачењето се зголемува за околу 2 % на секои 300 метри надморска височина, па затоа на планините може да биде значително посилно, иако температурата е пониска. Најсилно е во близина на екваторот, а слабее кон половите. Во нашите климатски услови, највисоки вредности најчесто се регистрираат од април до август.
Ултравиолетовиот (УВ) индекс е мерка за дневното ниво на сончево ултравиолетово зрачење што покажува колкав е ризикот од изгореници од сонце и од долгорочни оштетувања на кожата, вклучително и зголемен ризик од рак на кожата
Озонската обвивка апсорбира дел од УВ-зраците, па зрачењето е посилно таму каде што озонскиот слој е потенок. Најинтензивно е помеѓу 10 и 16 часот. Снегот рефлектира до 80 % од УВ-зраците, песокот околу 15 %, а водата околу 10 %, што дополнително ја зголемува изложеноста. Дрвјата, зградите и другите природни или вештачки засолништа ја намалуваат изложеноста на УВ-зрачењето.
Кои се опасностите од висок УВ-индекс?
Прекумерната изложеност на сонце може брзо да предизвика изгореници, а долгорочно го зголемува ризикот од сериозни здравствени последици.
- Рак на кожата
УВ-зраците продираат во кожата и можат да предизвикаат генетски промени во клетките. Долготрајната изложеност и честите изгореници го зголемуваат ризикот од развој на рак на кожата. Доколку се открие навреме, ова заболување најчесто успешно се лекува, па затоа се препорачуваат редовни самопрегледи и годишни прегледи кај дерматолог.
- Фотосензитивност
Кај некои луѓе сонцето може да предизвика алергиска реакција, позната како фотосензитивност, која се манифестира со осип, црвени дамки или уртикарија. Одредени лекови исто така можат да ја зголемат чувствителноста на кожата на сончевите зраци.
- Предвремено стареење на кожата
Прекумерното изложување на сонце го забрзува создавањето брчки, сончеви дамки и нарушувања во пигментацијата. Се проценува дека околу 90 % од видливите знаци на стареење на кожата се поврзани со изложеноста на УВ-зрачење.
- Оштетување на очите
УВ-зрачењето може да предизвика изгореници на рожницата и да го зголеми ризикот од појава на катаракта и макуларна дегенерација, заболување кое го оштетува централниот вид. Исто така, го зголемува ризикот од рак на кожата околу очите.
- Ослабување на имунолошкиот систем
Прекумерното УВ-зрачење може привремено да ја намали функцијата на имунолошкиот систем, што може да влијае врз способноста на организмот да се справува со одредени инфекции и да придонесе за развој на некои видови рак на кожата.
Како ефикасно да се заштитите?
Најдобрата превенција е да ја ограничите директната изложеност на УВ-зрачење, да избегнувате користење солариуми и редовно да ги следите сите промени на кожата.
Децата се почувствителни на штетното дејство на УВ-зрачењето отколку возрасните. Нивната кожа е потенка и посензитивна, па полесно може да изгори. Изгорениците од сонце во детството значително го зголемуваат ризикот од развој на рак на кожата во подоцнежниот живот
Се препорачува:
- избегнување на сонце помеѓу 10 и 16 часот;
- нанесување крем за сончање со SPF 30 или повисок околу 15–30 минути пред излегување, со повторно нанесување на секои два часа и по пливање или обилно потење;
- престојување во сенка, особено кога вашата сенка е пократка од вашата висина;
- носење шешир и очила за сонце што обезбедуваат 99–100 % заштита од УВ-зраци;
- внесување доволно течности;
- проверка на рокот на употреба на кремот за сончање, кој најчесто е до три години.
Како да го проверите УВ-индексот?
УВ-индексот за вашата локација може да го проверите на бројни метеоролошки веб-страници и мобилни апликации за временска прогноза. Повеќето апликации за временска прогноза на паметните телефони автоматски ја прикажуваат оваа вредност, што овозможува полесно планирање на активностите на отворено, без разлика дали сте дома или на патување, пишува Health.
Зошто УВ-индексот е особено важен за децата?
Децата се почувствителни на штетното дејство на УВ-зрачењето отколку возрасните. Нивната кожа е потенка и посензитивна, па полесно може да изгори. Изгорениците од сонце во детството значително го зголемуваат ризикот од развој на рак на кожата во подоцнежниот живот.
Бебињата помлади од шест месеци не треба да бидат изложени на директна сончева светлина. Кај постарите бебиња и децата се препорачува престој во сенка, носење лесна облека со долги ракави, шешир со широк обод и очила за сонце со УВ-заштита. На изложените делови од кожата треба да се нанесува крем за сончање со широк спектар на заштита и SPF 30 или повисок.
Родителите треба да го проверуваат УВ-индексот пред излегување и да ги планираат игрите и физичките активности на отворено во утринските часови или доцна попладне, кога сончевото зрачење е послабо. Дури и кога времето е облачно, УВ-зраците можат да продрат низ облаците, па затоа заштитата е неопходна и во такви денови.
