„Те повикав пет пати!“; „Зошто не ме слушаш?“; „Колку пати треба да ти кажам?“
Овие реченици лесно можат да станат дел од секојдневието. Но, ако детето е длабоко внесено во игра, гледа нешто интересно или едноставно е фокусирано на друга активност, повикот од другата соба можеби навистина не го обработило како што очекуваме.
Начинот на кој родителот ја дава инструкцијата може значително да влијае на тоа дали детето ќе ја слушне, ќе ја разбере и ќе ја следи. Child Mind Institute препорачува инструкциите да бидат кратки, јасни и конкретни, а родителот да биде блиску до детето кога му зборува.
Детето не може секогаш да го префрли вниманието веднаш
Замислете дека детето гради нешто, црта или е целосно внесено во игра. Тогаш од друга соба велите: „Ајде, облечи се, земи ги патиките, стави ја јакната и дојди веднаш!“
За возрасен тоа можеби е едноставна низа од задачи. За дете кое во тој момент е фокусирано на нешто друго, може да биде премногу информации одеднаш. Затоа понекогаш е подобро прво да му го привлечете вниманието.
Пријдете му, кажете му го името, воспоставете контакт со поглед и потоа кажете што треба да направи.
На пример: „Марко, погледни ме. Те молам облечи ги патиките.“. Ова е многу појасно од довикување од друга соба.
Една инструкција е подобра од пет одеднаш
Кога детето треба да направи повеќе работи, родителите често ги кажуваат сите во една реченица. „Оди во соба, облечи се, среди ја масата, стави ја книгата во ранецот и дојди да јадеш.“ Ако детето направи само една од работите, родителот може да помисли дека повторно „не слушало“.
Но, особено кај помалите деца, многу инструкции одеднаш можат да бидат тешки за следење. Подобро е да се оди чекор по чекор.
- „Оди облечи се.“
- Кога ќе заврши:
- „Сега стави ги книгите во ранецот.“
Експертите советуваат инструкциите да се даваат една по една, особено кај деца кои лесно го губат вниманието.
„Не прави“ понекогаш е помалку јасно од „направи“
И начинот на кој ја формулираме инструкцијата има значење.
- Наместо: „Не трчај!“, може да кажете: „Оди полека.“
- Наместо:„Не го допирај тоа!“ може да кажете: „Стави ги рацете до себе.“
- Наместо: „Не скокај на каучот!“, може да кажете: „Седи на каучот.“
На детето му давате конкретна информација за тоа што сакате да направи, наместо само да му кажете што да не прави. Според Child Mind Institute, ваквите јасни и директни инструкции ја зголемуваат веројатноста детето да ја следи насоката.
Не повторувајте ја истата реченица десет пати
Ова е една од најчестите стапици во секојдневното родителство.
- „Собери ги играчките.“ Ништо.
- „Ти реков да ги собереш играчките.“ Ништо.
- „Колку пати треба да ти кажам?“ Ништо.
На крајот родителот е лут, а детето можеби веќе научило дека првата инструкција не мора веднаш да ја следи затоа што најверојатно ќе следат уште неколку потсетувања.
Затоа, по јасната инструкција, оставете му неколку секунди да ја обработи.
Не значи дека секогаш ќе послуша веднаш. Но, му давате можност да реагира без дополнителен притисок.
Проверете дали детето навистина ве разбрало
Понекогаш проблемот не е во вниманието, туку во разбирањето. Особено кај помалите деца, сложена реченица или нејасна инструкција може да биде тешка за следење.
Наместо: „Кога ќе завршиш таму, среди сè и подготви се затоа што треба да излеземе.“, може да кажете: „Сега стави ги играчките во кутијата.“
Потоа: „Сега облечи ги патиките.“
Колку е поконкретно барањето, толку полесно детето може да разбере што се очекува од него.
Понекогаш проблемот е едноставно во мотивацијата
Секако, не секое „не слушање“ има врска со вниманието.
Понекогаш детето совршено добро слушнало што сте кажале – само не сака да го направи тоа.
И тоа е дел од растењето.
Децата постепено учат дека не можат секогаш да го прават само она што им се допаѓа. Во одредени периоди може да преговараат, да одолговлекуваат или намерно да ја тестираат границата.
Тука помагаат јасни правила и доследност.
„Знам дека сакаш уште да играш. Сега е време да ги собереме играчките.“
Не мора секоја инструкција да биде проследена со долга расправа.
Забележете кога детето добро слуша
Родителите природно забележуваат кога детето не слуша. Но, подеднакво важно е да се забележи кога слуша.
- „Фала што дојде веднаш кога те повикав.“
- „Ми се допадна што веднаш ги стави книгите во ранецот.“
- „Одлично ме послуша.“
Конкретното позитивно внимание му покажува на детето кое однесување сакате да го повтори. Американската академија за педијатрија исто така препорачува родителите да забележуваат и пофалуваат позитивно однесување, наместо вниманието постојано да биде насочено кон проблемите.
А кога детето навистина изгледа како да не слуша?
Ако детето повремено не реагира додека е занесено во игра, тоа само по себе не значи дека постои проблем.
Но, ако често не реагира кога му се зборува, има потешкотии да разбере едноставни инструкции, истите тешкотии се забележуваат и во други средини или постојано има проблеми со вниманието и следењето насоки, добро е родителот да разговара со педијатар или стручно лице.
Важно е да се разгледа целата слика, а не само една ситуација.
Потешкотиите со следењето инструкции можат да имаат различни причини – од возраста и развојот, до вниманието, разбирањето на јазикот или други фактори.
Можеби не треба постојано да зборуваме погласно
Следниот пат кога ќе имате чувство дека детето „воопшто не ве слуша“, пробајте нешто едноставно.
Пријдете му.
Кажете му го името.
Погледнете го.
Кажете една кратка и конкретна инструкција.
Почекајте.
Можеби ќе откриете дека проблемот не бил во тоа што детето не сака да ве слуша, туку во тоа што досега сте се обидувале да му кажете премногу работи, од предалеку и во момент кога вниманието му било насочено на нешто друго.
Целта не е детето да реагира совршено на секоја ваша реченица.
Целта е постепено да научи да слуша, да разбира и да реагира – а тоа е вештина што се гради со време, повторување и многу мирна комуникација.
