„Наставничката ми вели дека е прекрасно дете, а дома не можеме да излеземе на крај со него.“ Оваа реченица ја кажуваат многу родители.
Детето на училиште ги почитува правилата, чека ред, ги завршува задачите и знае да се контролира. Но, штом ќе се врати дома, како да станува сосема друго дете – се кара, се лути за ситници, одбива да ги заврши обврските или избувнува поради нешто што изгледа неважно.
Родителите тогаш често се прашуваат: „Како може таму да се однесува добро, а со нас да не може?“ И понекогаш дури почнуваат да се обвинуваат себеси.
Но, различното однесување дома и надвор од домот не значи автоматски дека родителите прават нешто погрешно. Децата реагираат различно во различни средини, а кај некои тоа е особено забележливо.
На училиште детето троши многу енергија за самоконтрола
Училишната средина има структура, распоред, јасни правила и очекувања.
Детето треба да слуша кога зборува наставникот, да седи мирно, да чека ред, да ги завршува задачите, да комуницира со другите деца и да се приспособува на правилата. За некои деца тоа бара многу напор.
Дури и кога изгледаат како да функционираат без проблеми, можно е во текот на денот да вложуваат значителна енергија за да ги контролираат импулсите, емоциите или реакциите. Кога конечно ќе се вратат дома, таа контрола може да ослаби.
Тоа е една од причините поради кои детето може да изгледа како „сосема друго“ по завршувањето на училишниот ден.
„Се истура“ таму каде што се чувствува сигурно
За детето домот е средина во која не мора постојано да се прашува дали ќе биде прифатено. Затоа, по напорниот ден, дома може полесно да ги покаже емоциите што ги задржувало во текот на денот. Тоа може да изгледа како плачење, раздразливост, тврдоглавост, расправија или силна реакција на нешто сосема мало. Ова не значи дека детето намерно решило да им го „отежнува животот“ на родителите. Но, не значи ниту дека секое непосакувано однесување треба да се дозволи.
Важно е да се направи разлика меѓу разбирање на причината и оправдување на однесувањето.
Можеме да разбереме дека детето е преоптоварено, а истовремено да му покажеме дека не смее да навредува, да удира или намерно да повредува некого.
Заморот и гладот можат дополнително да ја влошат ситуацијата
Понекогаш причината е многу поедноставна отколку што изгледа. Детето можеби е гладно, жедно, уморно или едноставно му треба малку време без барања и задачи. По неколку часа концентрација и социјални контакти, преминот од училиште кон домашни обврски може да биде тежок. Затоа, наместо веднаш по враќањето дома да следи низа прашања и барања:
- „Како помина?“
- „Ја напиша домашната?“
- „Зошто не си ја средил собата?“
- „Ајде веднаш да седнеш да учиш.“
понекогаш е подобро прво да му се даде малку време да се одмори, да јаде и да се префрли од една средина во друга.
Child Mind Institute посочува дека пауза по училиште, храна и време за повторно „собирање“ можат да му помогнат на детето полесно да го започне остатокот од денот.
Но, дома сепак треба да постојат правила
Разбирањето не значи дека дома треба да исчезнат границите.
Ако детето е уморно, можеби треба да му се даде време да се смири. Но, тоа не значи дека може да ги игнорира сите домашни правила.
На пример: „Знам дека си уморен. Одмори 20 минути, па потоа ќе ја завршиме домашната задача.“
Ова е различно од: „Бидејќи си уморен, не мора ништо да направиш.“
Првиот пристап покажува разбирање, но ја задржува границата.
Токму таквата комбинација – топлина и јасни очекувања – му помага на детето постепено да развива самоконтрола.
Не споредувајте го детето со неговото однесување на училиште
Реченици како: „На училиште можеш да бидеш добар, зошто дома не можеш?“, можат дополнително да го зголемат притисокот. Наместо споредување, подобро е да се набљудува кога точно се појавува проблемот.
- Дали е тоа веднаш по враќањето од училиште?
- Дали се случува кога е гладно?
- Дали започнува со домашната задача?
- Дали проблемите се појавуваат пред спиење?
- Дали детето има најмногу испади по денови со многу активности?
Овие детали можат да откријат образец што родителот претходно не го забележувал.
Разговарајте со наставникот
Ако родителот забележува голема разлика меѓу однесувањето дома и на училиште, корисно е да разговара со наставникот.
Не за да праша само: „Дали е добро дете на училиште?“
Туку: „Во кои ситуации му е најтешко? Што му помага да се смири? Како реагира кога е уморно или фрустрирано?“
На тој начин родителот може да добие подобра слика за тоа колку напор му е потребен на детето за да функционира во училишната средина.
Исто така, ако нешто му помага на училиште – на пример јасен распоред, визуелни потсетници или конкретни инструкции – дел од тие стратегии може да се приспособат и дома.
Кога различното однесување заслужува поголемо внимание?
Разликата меѓу домот и училиштето сама по себе не значи дека детето има проблем.
Но, ако испадите се многу чести, интензивни или значително го нарушуваат семејниот живот, вреди да се побара совет од педијатар или стручно лице.
Особено е важно да се обрне внимание ако покрај промените во однесувањето се забележуваат и други тешкотии – силна анксиозност, проблеми со учењето, концентрацијата, спиењето, социјалните односи или значителни промени во расположението.
Некои деца можат да вложуваат огромен напор за да се приспособат во училиште, а нивните тешкотии стануваат очигледни дури кога ќе се вратат дома. Кај други, токму училишната средина е онаа што им создава најголем стрес.
Не е прашањето „Кое дете е вистинското?“
Кога родителот ќе види дека детето се однесува различно дома и на училиште, лесно е да се праша: „Кое од овие две однесувања е вистинското?“
Одговорот е – и двете се дел од истото дете.
Контекстот е различен, очекувањата се различни, а и количината на енергија што детето ја има во одреден момент е различна.
Затоа, следниот пат кога детето ќе влезе дома и ќе избувне по долг и тежок ден, можеби не треба веднаш да помислиме: „Цел ден беше добро, а сега намерно ми прави проблеми.“
Можеби пораката е многу поедноставна: „Цел ден се трудев. Сега ми треба малку време да се опуштам.“ А улогата на родителот е да помогне тоа да се случи – со разбирање, но и со јасни граници.
