За многу родители денес најголемиот предизвик не е децата да научат да читаат, туку да сакаат да читаат и надвор од училишните обврски. Иако голем дел од нив читаат соодветно на својата возраст, интересот за книги е сè помал, особено кога телефоните, таблетите и другите екрани нудат побрза и постојано достапна забава.
Слично искуство споделува Али, мајка на три деца од американската сојузна држава Конектикат. Таа вели дека нејзините деца знаат да читаат и пишуваат, но едноставно не сакаат да читаат книги. Според неа, најголемата причина се екраните.
„Книгите едноставно не можат да им конкурираат на екраните“, вели таа.
Бројките ја потврдуваат загриженоста
Не станува збор само за впечаток на родителите. Истражување спроведено во САД во 2023 година покажало дека дури 31 процент од тринаесетгодишниците никогаш или речиси никогаш не читаат од задоволство. За споредба, во 1984 година истиот одговор го дале само 8 проценти од децата на таа возраст.
Али ги почувствувала последиците кога нејзиниот син полагал приемен испит за приватно училиште. Иако имал одлични оценки по англиски јазик, постигнал многу слаб резултат на делот што ги проверувал читањето и вокабуларот.
„Бидејќи не читаше за свое задоволство, немаше доволно можности природно да усвојува нови зборови и да го развива разбирањето на прочитаното“, објаснува таа.
Според неа, децата не губат само богат речник, туку ја пропуштаат и радоста што ја носи читањето, како и можноста преку книгите да го запознаат светот.
Како дојдовме до ова?
Експертите сметаат дека причините не се само една. Пандемијата, сè поголемата употреба на екрани и промените во начинот на кој се учи читањето заедно придонеле за намалување на интересот за книги.
Пандемијата го забрза проблемот
Иако загриженоста за читачките навики кај децата постои со години, пандемијата со КОВИД-19 значително ја влошила ситуацијата.
Периодот на онлајн-настава и комбинираното учење довел до прекини во развојот на основните читачки вештини. Дополнително, не сите семејства имале еднаков пристап до технологија и услови за квалитетно учење дома.
Истражувањата покажуваат дека по враќањето во училишните клупи, учениците заостанувале приближно десет недели во развојот на читачките способности.
Во тој период значително се намалиле и можностите за читање на глас, разговор за прочитаното и заедничко истражување на текстови – активности кои се клучни за развивање љубов кон книгата.
Читаат зборови, но не го разбираат текстот
Во последните децении, во многу образовни системи сè поголем акцент се става на техниката на читање – препознавање букви, гласови и нивно поврзување.
Иако ова е важно во почетното описменување, експертите предупредуваат дека понекогаш се занемарува најважниот дел – разбирањето на прочитаното.
Како резултат на тоа, многу ученици можат течно да читаат, но имаат тешкотии да ја сфатат содржината, да размислуваат критички и да извлечат заклучоци од текстот.
Екраните ја менуваат концентрацијата
Употребата на дигитална технологија во наставата започнала уште пред пандемијата, но по неа значително се зголемила.
Истражување на организацијата Common Sense Media покажало дека за време на пандемијата времето што децата го поминуваат пред екрани се зголемило за 17 проценти. Децата на возраст од 8 до 12 години поминувале во просек од четири до шест часа дневно пред екран.
Според експертите, постојаната брза стимулација што ја нудат телефоните, таблетите и видеата го навикнува мозокот на кратки и брзи информации, наместо на подолго и внимателно читање.
Со текот на времето тоа може да влијае врз концентрацијата и способноста за длабинско разбирање на текстот.
Какви се долгорочните последици?
Читањето не е само училишна вештина, туку основа за учење во текот на целиот живот.
Преку книгите децата го збогатуваат речникот, развиваат имагинација, учат нови поими и полесно разбираат различни ситуации и гледишта.
Експертите предупредуваат дека ако читањето не стане дел од секојдневието, идните генерации би можеле да имаат потешкотии со подлабоко размислување, анализа и критичко расудување.
Што можат да направат родителите?
Најважно е читањето да не се претставува како обврска, туку како пријатно искуство.
Родителите можат да:
- читаат на глас уште од најрана возраст;
- дозволат детето само да избира книги според своите интереси;
- редовно посетуваат библиотеки и книжарници;
- разговараат за прочитаните приказни;
- бидат личен пример и самите да читаат книги.
Експертите советуваат дека не е пресудно дали детето ќе чита роман, енциклопедија, стрип или книга за диносауруси – најважно е да чита нешто што навистина го интересира.
И уште нешто: кога децата ги гледаат родителите како читаат печатени книги, а не постојано да гледаат во телефоните, многу е поверојатно и самите да развијат љубов кон читањето. Тоа е навика што не носи корист само во училиште, туку и во целиот живот.
