За родителот реакцијата може да изгледа претерана. Но, за детето поразот понекогаш не е само тоа што не освоило најмногу поени. Тој може да биде чувство на разочарување, неправда, срам или страв дека не е доволно добро.
Учењето како да се поднесе поразот не се случува преку ноќ. Тоа е вештина која се развива постепено, заедно со способноста детето да ги препознава и регулира силните емоции. За детето, губењето може да биде многу поголемо отколку што изгледа
Возрасниот може да помисли: „Тоа е само игра.“ Но, детето можеби не ја доживува така.
Кога многу сака да победи, исходот може да му биде исклучително важен. Ако изгуби, може да почувствува силна фрустрација и тешко да се префрли од желбата „сакам да победам“ кон прифаќањето на резултатот.
Кај помалите деца, способноста да ги контролираат силните емоции сè уште се развива. Затоа реакцијата може да биде многу поголема од самата причина. Способноста да се справува со фрустрација и да го контролира однесувањето е дел од саморегулацијата која децата ја учат со текот на времето.
Некои деца поразот го доживуваат како доказ дека не се доволно добри
Особено чувствителните деца можат да поврзат резултатот со сопствената вредност.
„Изгубив, значи не сум добар.“
„Тој е подобар од мене.“
„Никогаш нема да бидам добар во ова.“
Токму затоа, детето може да стане луто, да одбие да продолжи или дури да се обиде да ги промени правилата.
Американската академија за педијатрија наведува дека стравот од неуспех и ниската самодоверба можат да бидат поврзани со откажување при првата фрустрација, како и со обид детето да избегне ситуација во која би можело да загуби.
Затоа е важно детето постепено да научи дека еден пораз не кажува ништо за неговата вредност.
Не брзајте веднаш да му кажете „Нема врска“
За возрасен можеби навистина „нема врска“. Но, ако детето е многу разочарано, таквата реченица може да му звучи како да не ја разбирате неговата емоција.
Наместо тоа, можете да кажете: „Знам дека многу сакаше да победиш.“ „Разочаран си затоа што изгуби.“ „Во ред е да бидеш разочаран.“
Со тоа не му велите дека мора да продолжи да плаче или да се лути. Само му помагате да го препознае она што го чувствува.
Потоа можете да додадете: „Ајде да видиме што можеш да направиш следниот пат.“
Победата не треба да биде единствената причина да се игра
Ако детето постојано слуша дека победата е најважна, логично е поразот да му биде особено тежок.
Затоа родителите можат да го насочат вниманието кон други работи:
- „Што ти беше најзабавно?“
- „Што научи?“
- „Што направи подобро од минатиот пат?“
- „Кој потег ти се допадна најмногу?“
Американската академија за педијатрија препорачува кај детските спортови и натпревари фокусот да биде на трудот, спортскиот дух, развојот на вештините и напредокот, а не само на победата.
Не дозволувајте детето секогаш да победува
Понекогаш родителите намерно му дозволуваат на детето да победи за да избегнат плачење или расправија.
Тоа краткорочно може да изгледа како полесно решение.
Но, ако детето постојано победува затоа што возрасните му попуштаат, нема доволно можности да ја вежба вештината на губење.
Подобро е да има игри во кои понекогаш ќе победи, а понекогаш ќе загуби – во безбедна средина во која може постепено да учи како да ја поднесе фрустрацијата.
Ако реакцијата е многу силна, не мора веднаш да се инсистира на натпревар. Американската академија за педијатрија предлага и игри без победник и губитник како начин децата да вежбаат соработка и емоционална регулација.
Научете го детето што да прави со разочарувањето
Самото кажување „не лути се“ не му покажува на детето што да направи со лутината.
Подобро е да му помогнете да има конкретен начин да се справи со неа.
На пример: „Ајде да направиме пауза.“ „Земи здив и ќе продолжиме кога ќе бидеш подготвен.“ „Можеш да кажеш дека си разочаран, но не можеш да ги фрлаш фигурите.“ „Ајде да видиме што можеше да направиш поинаку.“
Така детето учи дека силната емоција може да постои без таа да го преземе целото однесување.
Родителот исто така треба да покаже како се губи
Децата многу повеќе учат од она што го гледаат отколку од она што им го објаснуваме.
Ако возрасниот се нервира, го обвинува противникот или се кара секогаш кога ќе загуби, тешко е од детето да очекуваме сосема поинаква реакција.
Затоа, кога родителот ќе загуби, може намерно да покаже:
„Штета, сакав да победам. Разочаран сум, но честитки.“
На тој начин детето гледа дека е можно истовремено да бидете разочарани и да го почитувате противникот.
Кога силната реакција на пораз заслужува внимание?
Повремена лутина или плачење поради пораз не е причина веднаш да се мисли дека нешто не е во ред.
Но, ако детето постојано се распаѓа при најмала грешка, одбива да проба нешто ново затоа што се плаши дека ќе не успее, често се откажува уште на почетокот или реакциите значително влијаат врз училиштето, спортот, играта или односите со другите деца, добро е родителот да разговара со педијатар или психолог.
Особено важно е да се обрне внимание ако поразот кај детето редовно предизвикува многу силна фрустрација, повлекување или негативни мисли за самото себе.
Детето не мора да сака да губи – треба да научи да го поднесе поразот
Никој не сака да губи. Тоа важи и за возрасните.
Целта не е детето да стане рамнодушно кога ќе изгуби. Целта е да научи дека разочарувањето може да се поднесе и дека еден пораз не значи дека е неуспешно.
Може да биде луто.
Може да биде разочарано.
Може да посака следниот пат да победи.
Но, постепено треба да научи да продолжи, да размисли што може да направи поинаку и да ужива во играта и кога резултатот не е во негова корист.
Затоа, следниот пат кога детето ќе изгуби и ќе реагира бурно, наместо веднаш да кажете „Престани, тоа е само игра“, можеби вреди да застанете и да кажете:
„Знам дека многу сакаше да победиш. Разочаран си. Во ред е. Ајде прво да се смириме, па потоа ќе продолжиме.“
Токму во таквите мали моменти детето учи една голема животна вештина: не можеме секогаш да го контролираме исходот, но можеме постепено да научиме како да реагираме на него.
