
Со доаѓањето на есента, многу родители забележуваат дека нивните тинејџери сè потешко стануваат наутро, а навечер го одложуваат легнувањето. Утринското будење често се претвора во расправија, особено кога треба да се стигне на училиште, додека навечер младите не чувствуваат дека им е време за спиење.
Но, зад ова однесување може да стојат биолошки промени што се карактеристични за адолесценцијата, како и влијанието на светлината и сезонските промени. Разбирањето на овие фактори може да им помогне на родителите да им создадат подобри услови за одмор на своите деца.
Зошто тинејџерите природно легнуваат подоцна?
Со почетокот на пубертетот, природниот ритам на спиење и будење постепено се менува. Хормоналните промени влијаат врз деноноќниот ритам, односно внатрешниот биолошки часовник што му помага на телото да препознае кога е време за активност, а кога за одмор.
Д-р Мишел Џин Брок Карабало, педијатриски пулмолог и специјалист за медицина на спиењето во „Чилдренс хелт“, објаснува дека кај адолесцентите природно се поместува времето кога им се приспива. Поради тоа, тие можат да останат будни подолго навечер и да имаат поголема потреба од спиење во утринските часови.
Затоа, ако тинејџерот тешко се буди за училиште, не значи автоматски дека е мрзелив или дека намерно ги избегнува обврските. Неговиот биолошки ритам можеби сè уште не е усогласен со раниот почеток на училишниот ден.
Многу тинејџери природно чувствуваат потреба да легнуваат околу 22 или 23 часот и да се будат подоцна наутро. Проблемот настанува кога училишните обврски не им дозволуваат да го надоместат потребниот одмор.
Ако редовно легнуваат доцна, а мораат да стануваат рано, со текот на времето може да се насобере недостиг од сон. Последиците често се забележуваат преку замор, раздразливост и потешкотии со концентрацијата.
Како поместувањето на часовникот и есенската светлина влијаат врз сонот?
Промените во дневната светлина можат дополнително да влијаат врз ритамот на спиење. Кога завршува летното сметање на времето и часовникот се поместува еден час наназад, се менува и распоредот на светлината во текот на денот.
Д-р Рупали Древек, ко-раководител на програмата за медицина на спиењето во детската болница „Феникс чилдренс“, објаснува дека ваквата промена може привремено да го наруши веќе чувствителниот ритам на спиење кај адолесцентите.
Светлината е важен сигнал за биолошкиот часовник. Утринската дневна светлина му помага на телото да препознае дека започнал денот, додека намалувањето на светлината навечер придонесува за подготовка за спиење.
Затоа, д-р Роџер Вашингтон, медицински директор на фондацијата „Слип ту лајв вел“, препорачува тинејџерите да поминуваат најмалку десет минути на природна светлина по будењето, кога тоа е возможно. Дури и кога времето е облачно, дневната светлина може да помогне во регулирањето на биолошкиот ритам.
Важна улога има и вештачката светлина. Силното осветлување и користењето електронски уреди доцна навечер можат да го одложат лачењето на мелатонинот – хормон што учествува во регулирањето на циклусот на спиење и будење.
Зошто недостигот од сон е проблем за тинејџерите?
Квалитетниот сон е важен за физичкиот развој, учењето и емоционалната стабилност во адолесценцијата. Кога тинејџерот постојано спие помалку отколку што му е потребно, тоа може да влијае врз неговото секојдневно функционирање.
Недоволниот сон може да ги отежне концентрацијата, памтењето и учењето. Може да придонесе и за промени во расположението, раздразливост и потешкотии во регулирањето на емоциите.
Истражувањата укажуваат и на поврзаност меѓу хроничниот недостиг од сон и зголемениот ризик од одредени здравствени проблеми, вклучително и прекумерна телесна тежина. Долгорочно, нарушениот сон може да биде поврзан и со неповолни промени во крвниот притисок и други показатели за кардиоваскуларното здравје.
Недоволниот сон може да влијае и врз имунолошкиот систем, кој помага во одбраната на организмот од инфекции. Тоа е особено важно во периоди кога вирусните инфекции се почести.
Како родителите можат да им помогнат да спијат подобро?
Иако биолошкиот ритам на тинејџерите се менува, постојат навики што можат да им помогнат да добијат поквалитетен сон.

Одржувајте редовен распоред за спиење. Добро е времето за легнување и будење да биде приближно исто секој ден, вклучително и за време на викендите.
Обезбедете доволно време за одмор. На тинејџерите на возраст од 13 до 18 години вообичаено им се препорачуваат од осум до десет часа сон во текот на ноќта.
Ограничете ги екраните пред спиење. Обидете се користењето телефони, таблети и компјутери да заврши најмалку 30 до 60 минути пред легнувањето.
Воведете смирувачка вечерна рутина. Читањето, слушањето тивка музика или запишувањето на мислите во дневник може да помогнат во подготовката за сон.
Намалете го силното осветлување навечер. Пригушената светлина може да помогне телото постепено да се подготви за одмор.
Создадете соодветни услови во спалната соба. Просторијата треба да биде тивка, затемнета и со пријатна температура.
Бидете добар пример. Редовните навики за спиење на родителите можат да им помогнат и на тинејџерите полесно да воспостават сопствен распоред.
Важно е родителите да не го претставуваат легнувањето порано како казна. Наместо тоа, можат да разговараат со тинејџерот за тоа како сонот влијае врз енергијата, расположението и способноста за учење.
Кога е време да се побара лекарски совет?
Повременото доцно легнување не мора да биде причина за загриженост. Но, ако проблемите со спиењето траат подолго, го попречуваат секојдневното функционирање или се проследени со постојан замор, промени во расположението и слаба концентрација, добро е да се разговара со лекар.
Посебно внимание треба да се посвети на гласното и редовно ‘рчење, паузите во дишењето за време на спиењето, будењето со чувство на гушење или нагласениот замор и покрај доволното време поминато во кревет. Овие симптоми може да укажуваат на нарушување на спиењето, како што е опструктивната ноќна апнеја, и бараат медицинска процена.
Најважно е родителите да разберат дека промените во спиењето за време на пубертетот не се секогаш прашање на дисциплина. Со редовни навики, доволно време за одмор и внимание кон симптомите, можат да им помогнат на тинејџерите полесно да се справат со променетиот ритам.

















