Нормално е да не ви се допаѓаат сите пријатели на вашето дете и важно е да им се даде простор на децата да истражуваат различни пријателства. Но, понекогаш не станува збор само за тоа дека не ви се допаѓа некој пријател, туку односот станува нездрав и штетен. Во такви ситуации, родителите често тешко проценуваат како да реагираат и дали воопшто треба да се вмешаат. Ваквите пријателства можат негативно да влијаат на емоционалната и социјалната благосостојба на детето, а експертите советуваат како да се препознае проблемот и како да се пристапи кон него.
Што е токсично пријателство?
Емили Зелер, семејна и брачна терапевтка, го опишува токсичниот пријател како личност која „постојано се однесува на начин што го исцрпува детето, манипулира со него или му нанесува штета – емоционална, социјална, па дури и физичка“. Според неа, ваквите односи имаат препознатливи обрасци на нездраво однесување.
Тоа вклучува постојана негативност, како омаловажување, исмевање или однесување поради кое детето се чувствува помалку вредно. Присутни се и контрола и посесивност, на пример кога пријателот одредува со кого детето смее да се дружи или се лути претерано ако времето го поминува со други.
Чести се и драмите и манипулациите, кои се манифестираат преку наметнување чувство на вина, ширење гласини или „тестови“ за лојалност. Ваквите пријателства често се еднострани, што значи дека токсичниот пријател само зема, а ништо не возвраќа. Тука е и врсничкиот притисок, кој може да го турне детето кон ризични однесувања, како користење опојни средства, бегање од училиште или малтретирање на други.
Знаци дека детето е во токсично пријателство
Не е секогаш лесно да се забележи дека детето е во токсично пријателство, бидејќи децата често немаат зборови да објаснат што доживуваат, а понекогаш ни самите не разбираат целосно што им се случува. „Децата не знаат секогаш да кажат: ‘Нешто не е во ред со овој однос’, но многу може да се види од нивното однесување и расположение“, објаснува терапевтката Шерил Гроскопф од Лос Анџелес, специјализирана за анксиозност, траума и приврзаност.
Според неа, ако вашето дете почне да се однесува поинаку од вообичаено – стане потивко, понапнато или се повлекува од луѓето на кои претходно им верувало – тоа може да биде знак дека нешто не е во ред. Корисно е и да се следи како се однесува по дружење со пријател за кој се сомневате дека има лошо влијание. „Набљудувајте го детето по средбите со тој пријател. Дали е исцрпено? Раздразливо? Тажно? Тоа се важни сигнали“, вели Гроскопф.
Како да разговарате со детето за проблематичен пријател
Како што на детето може да му биде тешко да препознае токсично пријателство, често му е тешко и да зборува за тоа. Гроскопф советува да не реагирате премногу бурно. „Колку и да е примамливо, не влегувајте веднаш во улога на строг родител и не го оцрнувајте тој пријател“, вели таа. „Со тоа само ќе го оттурнете детето уште повеќе кон него.“
Наместо тоа, бидете смирени и љубопитни. Поставувајте прашања како: „Дали се чувствуваш безбедно да бидеш тоа што си кога си со него?“ или „Што се случува кога не се согласувате? Можеш ли да го кажеш своето мислење?“. Прашајте го и како се чувствува кога е покрај таа личност. „Целта не е да се етикетира пријателот, туку да му се помогне на детето да препознае кога нешто не му одговара“, нагласува Гроскопф.
Ако детето не го гледа проблемот
Можно е детето, и покрај вашите обиди, да не го препознава нездравиот однос. Зелер советува да не го прогласувате пријателот за „лош“, туку да пристапите поинаку. Поставувајте отворени прашања, како: „Како се чувствуваш кога си со таа личност?“. Поттикнете го само да ги препознае обрасците, на пример: „Забележав дека често си тажен по дружењето со него. Дали и ти го забележуваш тоа?“.
Со сопствен пример покажете што значи здрав однос – почит, доверба и взаемна грижа. Наместо да инсистирате веднаш да го прекине пријателството, дајте му простор само да дојде до заклучок и помогнете му да постави здрави граници. Забранувањето на пријателството најчесто има спротивен ефект и го става детето во одбранбена позиција.
Кога да побарате стручна помош
Понекогаш, и покрај сета желба и труд, родителите не можат сами да му ја дадат на детето потребната поддршка. Тогаш помошта од стручно лице може да направи голема разлика. Според Зелер, треба да се побара лиценциран терапевт или училишен психолог ако расположението или однесувањето на детето значително се влошат или ако во односот има насилство, опојни средства или други ризични однесувања.
Гроскопф советува да не се чека проблемот да ескалира, туку да се реагира навреме. Обратете се кај педијатар или терапевт при првите знаци дека ваквото пријателство влијае на менталното здравје на вашето дете.
