Малку се дијагнозите што предизвикуваат толку полемики и спротивставени мислења како аутизмот. Околу различни аспекти на оваа состојба се кршат копја меѓу различни групи – од стручњаци, до родители и активисти. Сепак, токму експертите се тие што треба и сакаме да ги слушаме, а тие сега предлагаат воведување нова дијагностичка категорија која одреден степен на аутизам би го дефинирала како – длабок аутизам.
Медицинското списание The Lancet ангажирало група меѓународни експерти кои предложиле нова категорија наречена „длабок аутизам“. Таа би ги опишувала лицата со аутизам кои зборуваат многу малку или воопшто не зборуваат (усно, писмено, со знаковен јазик или со помош на комуникациски уред), имаат коефициент на интелигенција под 50 и имаат потреба од 24-часовен надзор и поддршка. Дијагнозата би се применувала само кај деца на возраст од осум години и повеќе, кога нивните когнитивни и комуникациски способности се сметаат за постабилни.
Во истражување спроведено во Австралија, научниците се обиделе да утврдат како оваа категорија би влијаела врз проценките за аутизмот. Се покажало дека 24% од децата со аутизам ги исполнувале или биле во ризик да ги исполнат критериумите за длабок аутизам.
Оваа категорија, всушност, не носи промени во самата дијагноза, туку има цел да им помогне на оние што обезбедуваат поддршка за лицата со аутизам. Дополнително, би ги поттикнала истражувачите повеќе да ги вклучуваат лицата со највисоки потреби во планирањето на услугите, за тие да не останат занемарени.
Сепак, дел од јавноста изразува загриженост дека лицата со аутизам кои не спаѓаат во оваа категорија би можеле да бидат перципирани како да имаат „помали потреби“, па со тоа да бидат исклучени од одредени форми на поддршка. Други, пак, сметаат дека категоријата недоволно ги нагласува силните страни и способностите на лицата со аутизам, а премногу се фокусира на предизвиците со кои тие се соочуваат.
Во првата австралиска студија, експертите анализирале податоци од 513 деца со аутизам проценувани во периодот од 2019 до 2024 година. Целта била да се одговори на прашања како: „Колку деца ги исполнуваат критериумите за длабок аутизам?“ и „Дали постојат одредени однесувања што ја издвојуваат оваа група?“. Бидејќи сите испитаници во моментот на проценка биле помлади од осум години, тие биле означени како деца „во ризик од длабок аутизам“.
Околу 24% од децата ги исполнувале или биле во ризик да ги исполнат критериумите, што според експертите е сличен процент со оној регистриран на глобално ниво. Речиси половина од децата (49,6%) покажале однесувања што претставуваат безбедносен ризик, како обид за бегство од старател, во споредба со една третина (31,2%) од останатите деца со аутизам.
Она што дополнително го откриле експертите е дека дефиницијата за „длабок аутизам“ не секогаш се совпаѓа со официјалните дијагностички нивоа на поддршка. Во оваа студија, 8% од децата во ризик биле класифицирани како ниво 2, а не ниво 3 (највисоко ниво на потребна поддршка). Истовремено, 17% од децата класифицирани како ниво 3 не ги исполнувале критериумите за длабок аутизам.
Сумирано, оваа дијагностичка категорија најголемо значење би имала за оние што одлучуваат за распределба на ресурси и поддршка. Но, останува отворено прашањето – дали ваква промена би донела суштински разлики и во нашата средина?
