Со години наназад аутизмот се сметаше за нарушување кое претежно ги погодува момчињата, но експертите сега тврдат дека би можело да биде подеднакво застапено и кај девојчињата. Големото истражување спроведено на повеќе од 2,5 милиони деца, кои биле следени со децении, покажа дека, иако момчињата почесто добиваат дијагноза во детството, девојчињата ги стигнуваат за време на адолесценцијата, а стапките се изедначуваат до 20-тата година од животот.
Експертите ги оценија резултатите како „навремени“ и „важни“, истакнувајќи дека тие го потврдуваат она што во научните кругови долго се претпоставуваше – дека аутизмот кај жените често останува непрепознаен.
„Овие наоди дополнително ја нагласуваат потребата за истражување на причините поради кои девојчињата и жените добиваат дијагноза подоцна од момчињата и мажите“, наведоа авторите во трудот објавен во списанието The BMJ.
Девојчињата во адолесценцијата ги стигнуваат момчињата
Студијата ја спроведе Институтот Каролинска од Шведска, а опфати 2,7 милиони лица родени помеѓу 1985 и 2022 година, кои беа следени во период од околу 35 години. Авторите нагласуваат дека аутизмот не е нужно почест кај момчињата, туку кај нив едноставно порано се дијагностицира. Во набљудуваниот период евидентирани се 78.522 случаи, а просечната возраст на дијагностицирање била околу 14 години.
Стапките на дијагнози постепено растеле со возраста во текот на детството. Кај момчињата биле највисоки помеѓу 10-тата и 14-тата година, а кај девојчињата помеѓу 15-тата и 19-тата година. До 20-тата година разликите меѓу половите речиси исчезнале.
Зошто девојчињата добиваат дијагноза подоцна?
Аутизмот е невроразвојна состојба со која луѓето се раѓаат. Бидејќи се наоѓа на спектар, на некои им се дијагностицира во раното детство, додека кај други останува незабележан сè до возрасниот период. Може да се манифестира преку разлики во социјалната комуникација, крути и повторувачки однесувања, како и сензорни тешкотии, што може да доведе до социјална изолација и зголемен ризик од проблеми со менталното здравје.
Истражувањето потврдува дека аутизмот не е нужно почест кај момчињата, туку кај нив порано се дијагностицира. Девојчињата често остануваат непрепознаени до адолесценцијата, што ја нагласува потребата од подобри дијагностички алатки и поголема свест кај експертите
Научниците наведуваат повеќе теории поради кои аутизмот традиционално се сметал за „машко“ нарушување. Една од нив е таканаречениот женски заштитен ефект, според кој на девојчињата им е потребно посилно генетско оптоварување за нивните аутистични карактеристики да бидат препознаени. Исто така, се смета дека девојчињата подобро ги прикриваат симптомите имитирајќи општествено прифатливи однесувања, па експертите поретко ги препознаваат.
Дополнително, постојните дијагностички насоки се темелат главно на машките обрасци на однесување, поради што карактеристичните однесувања кај девојчињата често се превидуваат – особено додека не дојдат во адолесценцијата, кога социјалните интеракции стануваат покомплексни.
Што е аутизам?
Аутизмот не е болест, туку начин на кој мозокот функционира. Лицата со аутизам можат да имаат тешкотии во комуникацијата и разбирањето на чувствата на другите луѓе, почувствителни се на светлина, звуци или допир, можат да бидат анксиозни во непознати ситуации и да имаат потреба за повторување на исти дејства или рутини.
Аутизмот не е состојба која се „лекува“, но на многу лица им е потребна одредена поддршка. Иако точната причина не е позната, се знае дека не го предизвикуваат лошото воспитување, вакцинацијата, исхраната ниту заразните болести.
Што велат експертите?
Ен Кери, пациентка и активистка, истакнува дека на жените често погрешно им се дијагностицираат психијатриски нарушувања. „Аутистичните жени се принудени сами да се борат за да бидат препознаени и третирани како аутистични лица, исто како и нивните машки колеги“, рече таа.
Професорката Ута Фрит од University College London предупреди, меѓутоа, на нужност од претпазливост. „Насловот ‘Стапките на аутизам кај девојчињата и момчињата би можеле да бидат изедначени’ може да биде погрешен. Можеби всушност се работи за нова подгрупа во рамките на спектарот“, рече таа.
Д-р Лора Хал, која не учествуваше во истражувањето, додава: „Соодносот на дијагнози и понатаму се менува и дури допрва ќе видиме дали разликите меѓу половите ќе продолжат да се намалуваат, ќе се стабилизираат или повторно ќе се зголемат како што продолжуваат да се ‘надоместуваат’ пропуштените дијагнози кај жените и девојчињата.“
Д-р Рејчел Мозили од Универзитетот Борнмут предупреди дека недоволното дијагностицирање на аутизмот, како и на АДХД е причина за сериозна загриженост. „Знаеме дека недостатокот на дијагноза често значи сериозни тешкотии, вклучувајќи и зголемен ризик од суицид“, изјави таа.
Овие резултати доаѓаат во момент кога расте побарувачката за дијагностички услуги поврзани со менталното здравје, АДХД и аутизмот. Експертите велат дека тоа не е нужно знак за поголем број аутистични лица, туку резултат на сè поголемата свест и подоброто препознавање на симптомите – особено кај девојчињата и жените кои претходно беа занемарени, пренесува Индекс.
