Најдобрата работа што можете да ја направите за да го направите светот подобро место е да негувате добрина во својот дом. Добрината, една од основните човечки вредности, може да се опише на различни начини – како сочувство, великодушност, емпатија или праведност – но секоја дефиниција подразбира внимание и грижа за другите.
За најмалите, тоа може да биде утеха на пријател или делење колачи со братот, додека за постарите деца тоа може да значи поканување осамено другарче на ручек или донирање на џепарлак за хуманитарни цели. Поттикнувањето на ваквите вредности од мали нозе е клучно за воспитување на новата генерација добри луѓе.
Помогнете им да разберат што значи добрина
Дури и пред децата да станат доволно големи за свесно да вршат добри дела, можете да разговарате со нив за тоа. Емпатијата е вродена благодарение на таканаречените „огледални неврони“, кои ни овозможуваат интуитивно да ги чувствуваме емоциите на другите, објаснува психијатрката д-р Кели Хардинг.
Затоа вашето двегодишно дете може да заплаче кога ќе види друго дете како паѓа на игралиштето – тоа е совршена прилика да му објасните: „Тажен си затоа што ти е грижа за пријателот кој се повреди.“
Ако емпатијата е разбирање, сочувството е дејство врз основа на тоа разбирање. „Како што мозокот на детето се развива, тој подобро го разликува ‘ти’ од ‘јас’ и така се развива сочувство“, вели д-р Хардинг.
Развојниот педијатар д-р Дејмон Корб додава дека малите деца, кои се фокусираат на „јас“ и „моето“, постепено можат да се насочат кон размислување за „ние“ користејќи вклучувачки јазик. „На пример, можете да кажете: ‘Што би можеле денес да направиме за да биде забавно за сите нас?’“
Разговарајте
Кога децата ќе наполнат три, четири или пет години, идеално е време за разговор за добрина. „Златното правило“ е одлична почетна точка: „Се однесуваме кон другите онака како што сакаме тие да се однесуваат кон нас.“ Подоцна можете да воведете „Платинестото правило“, кое вели дека се однесуваме кон луѓето онака како што е најдобро за нив, дури и ако се разликува од тоа што е најдобро за нас.
Можете да им дадете пример: „Твојот брат ќе биде уморен по училиште. Дали ќе му донесеме посебена ужина?“ Ако детето предложи грозје, кое му е омилено, можете да му објасните дека братот повеќе сака солени крекери. Така детето ќе се чувствува добро и гордо што направило нешто убаво за братот.
Поттикнете ја нивната имагинација
Размислувањето за тоа како би се чувствувало некој друг е една од најважните навики што можеме да им ја всадиме на децата. „Не можете да бидете сочувствителни ако немате развиена имагинација – мора да се ставите во туѓа кожа“, вели д-р Кетрин Аплегејт. Играта на претставување е одличен начин за вежбање емпатија кај најмалите.
Како децата растат, охрабрувајте ги да замислуваат посложени сценарија. „Им објаснувам разлики без осудување за да можат да создадат сопствено мислење“, вели д-р Корб. Со текот на времето, ваквото размислување станува автоматско.
Бидете пример за добрина
Однесувањето на родителите е најважниот алат во воспитувањето внимателни и добри деца, истакнува д-р Хардинг. „Не можеме да го контролираме нивното однесување, но можеме да покажеме добрина сами.“ Децата имитираат од најрана возраст, па можете да им бидете пример од самиот почеток.
Тие ќе гледаат како се однесувате кон другите, од мали гестови како одложување на мобилен телефон за да гледате во очите на некого, до конкретни дела како поканување осамено лице на празничен ручек или носење оброк болен сосед.
Важно е и како се однесуваме кон сопствените деца, верувајќи во емпатијата повеќе отколку во строги правила. Добрината значи и да им се даде чувство на изобилство – доволно љубов, пофалби и внимание за сите. Исто така, важно е децата да видат дека сте добри и кон себе, објаснува д-р Карла Наумбург. Тоа вклучува грижа за себе, како доволно сон, но и самилост. Ако направите грешка, наместо критика, кажете: „Нема проблем, во ред е – сите грешиме.“
Поттикнете добри навики
Помогнете им на децата апстрактниот поим на добрина да го поврзат со конкретни дела: делење, волонтирање, дарување, вклучување, утешување, слушање и забележување кога некој има потреба. Овие навики се поврзуваат со љубезност, затоа што учтиви гестови како „те молам“ и „фала“ исто така негуваат добрина.
Д-р Хардинг ги нарекува овие мали практики „микродобрини“ и вели дека со текот на времето се собираат во нешто големо. Децата секогаш можат да се прашаат: „Што можам да направам во овој момент за да ја направам ситуацијата подобра?“ Наместо да ги критикувате за грешки, пофалете ги кога се добри и така го зајакнувате позитивното однесување: „Беше многу убаво од тебе! Му го даде колачот на сестра ти за да ја усреќиш!“
Разберете дека добрината не е секогаш лесна
Треба да се потсетиме дека понекогаш е тешко да се биде добар, вели д-р Наумбург. „Добрината не доаѓа секогаш природно, но тоа не значи дека не сте добра личност.“ Може да биде предизвикувачко да се биде великодушен кон брат кој ве нервира или да се застане во одбрана на пријател кој се третира неправедно.
Може да биде непријатно да се покаже сочувство кон тажно лице. Сè што можеме е нежно да ги учиме децата да размислуваат за чувствата на другите, а потоа да ги поттикнеме да ја превземат одговорноста за сопствените грешки, затоа што и извинението само по себе е чин на добрина.
Колку повеќе децата се навикнат да се однесуваат на овој начин, толку тоа ќе им стане природно. „Добрината е навистина како мускул“, објаснува д-р Наумбург. „Што повеќе ја практикувате, толку полесно ќе ви оди, дури и во тешки ситуации.“
Обрнете внимание на ефектите на добрината
Помогнете им на децата да забележат како се чувствуваат кога се добри кон другите и како другите реагираат на тоа. Добрината не мора да биде исклучиво алтруистичка; можеме да ја практикуваме и затоа што ни носи добро чувство.
Исто така, важно е децата да забележат кога другите се добри кон нив, што пак поттикнува благодарност. Замислете ја добрината и благодарноста како две нишки што се преплетуваат во спирала на среќа кај вашето дете. Долгорочно, добрината користи на сите – и на оние кои ја даваат и на оние кои ја примаат.
