Отпорноста стана еден од најпопуларните поими поврзани со родителството и денес се спомнува насекаде. Повеќето родители се согласуваат дека сакаат да одгледаат деца кои знаат да се справат со разочарување, да се опорават од неуспех и да се прилагодат кога плановите ќе им се изјаловат.
Но во пракса, градењето отпорност може да биде збунувачко, а уште потешко е да гледате како вашето дете се мачи кога толку лесно можете да му помогнете. Дали треба да се повлечете и да го оставите да научи „на потешкиот начин“ или да интервенирате? Колку борба е корисна, а кога станува премногу?
Важно е да се знае дека „челичењето“ на детето кое сè уште не научило како да се опорави од предизвици не е исто што и градење отпорност.
„На површина, овие два концепта имаат слични цели“, вели психологот Џозеф Лаино, помошник-директор во Образовно-здравствениот центар Сансет Терас. „На крајот, и двата произлегуваат од нашата желба да ги подготвиме децата за животните предизвици.“ Клучната разлика, објаснува тој, не е во тоа што сакаме да ги научиме, туку како.
Следуваат шест научно потврдени начини кои им помагаат на децата да изградат отпорност – без непотребна строгост.
Создадете сигурна база преку поврзаност
Отпорноста започнува со односите. Истражувањата за приврзаност постојано потврдуваат дека децата кои растат со топла, чувствителна и предвидлива грижа со текот на времето развиваат посилна емоционална регулација и подобри вештини за справување со предизвици.
„Сигурната приврзаност им дава стабилна основа од која односите во својот живот ги доживуваат како предвидливи и безбедни“, вели Лаино. Тоа поттикнува здраво ниво на доверба во себе и во другите, поголема самодоверба и подобра контрола врз емоциите.
Во секојдневието, сигурната приврзаност се гради преку контакт со очи додека детето зборува, признавање и прифаќање на неговите чувства (наместо нивно минимизирање) и доследност во рутините и очекувањата.
Помалку се работи за големи гестови, а повеќе за сигурност и предвидливост. Кога децата се чувствуваат емоционално безбедни, развиваат внатрешна стабилност потребна за справување со нестабилноста во надворешниот свет.
Поттикнувајте развоен начин на размислување
Начинот на кој децата ги толкуваат неуспесите е исто толку важен како и самите неуспеси. Истражувањата покажуваат дека децата кои веруваат дека способностите можат да се подобрат со труд, поверојатно ќе истраат по неуспех и ќе ги гледаат предизвиците како можности за учење.
Родителите можат да го поттикнат ова така што ќе се фокусираат на трудот, стратегијата и упорноста, а не на „вродениот талент“. Наместо „Ти си толку паметен/паметна“, подобро е да кажете: „Навистина вложи труд и побара помош кога ти беше тешко – трудот се исплатеше.“
Оваа суптилна промена им покажува на децата дека успехот е поврзан со напор и избори, а не со непроменливи карактеристики. Кога веруваат дека можат да напредуваат, многу поверојатно е повторно да се обидат по разочарување.
Дозволете им да се соочат со предизвик – но со поддршка
Тешко е да гледате како детето се мачи, но прераното „спасување“ може да ја поткопа неговата отпорност.
Градењето отпорност не значи решавање на сите проблеми наместо детето. Но, исто така, не значи ни да го оставите само да се снаоѓа. Клучот е рамнотежата.
Замислете ја поддршката како скеле на градилиште. Кај помало дете, тоа може да значи да му понудите избор меѓу две комбинации за облека, наместо да го облечете вие. Кај постаро дете – заедно да размислите како да реши конфликт, наместо вие да интервенирате.
Целта е постепена независност – да се обиде, да згреши, да научи и да се прилагоди, знаејќи дека сте тука ако му затребате.
На разочарувањето одговорете со активно слушање
Кога детето ќе добие слаба оценка или ќе изгуби натпревар, родителите често велат: „Не е тоа ништо страшно“ или „Следниот пат ќе биде подобро“. Но минимизирањето на чувствата може да го научи детето да ги потиснува емоциите.
Наместо тоа, започнете со емпатија: „Знам дека многу го посакуваше ова и дека си разочаран/а. Навистина е тешко.“
Овој пристап – познат како активно слушање – му помага на детето да се почувствува разбрано и поддржано.
Дури потоа можете да поставите прашања како: „Што можеме да научиме од ова?“ или „Што би направиле поинаку следниот пат?“
Со тоа ги учите децата дека емоциите можат да се управуваат и не треба да се игнорираат.
Бидете пример за здраво справување со проблеми
Децата постојано ги набљудуваат возрасните. Начинот на кој вие реагирате на стрес директно влијае врз нив.
Можете да кажете: „Фрустриран/а сум, но нема да се откажам. Ќе направам пауза и ќе се обидам повторно.“
Кога го опишувате сопствениот процес – длабоко дишете, правите пауза, барате помош – им давате модел што можат да го следат.
Да се биде пример значи и признавање грешки: „Бев под стрес и реагирав нагло. Извини.“
Ова покажува одговорност – клучна вештина за отпорност.
Зачувајте ги темелите: рутина, игра и рамнотежа
Отпорноста не се гради само во големи и емотивни моменти. Таа расте од секојдневните навики.
Добар сон, редовни и хранливи оброци, како и физичка активност создаваат силна основа за справување со стресот. Предвидливите рутини даваат чувство на стабилност, особено во периоди на промени.
Друштвените игри им помагаат на децата да вежбаат чекање ред и толерирање фрустрација во безбедна средина. Губењето во игра станува мала, сигурна вежба за поголеми животни разочарувања.
„Потребна ни е оптимална количина стрес за да изградиме отпорност, но не толку што ќе нè преплави“, објаснува Лаино.
Отпорноста не произлегува од целосно отстранување на стресот, ниту од фрлање на децата во тешки ситуации без поддршка. Таа се гради кога родителите нудат сигурност и поттик, додека децата учат самостојно да се снаоѓаат.
Кога ќе ја постигнеме таа рамнотежа, децата не стануваат само „појак карактер“, туку и посигурни во сопствената способност да се прилагодат и да се опорават.
