Кога се чувствуваш добро, лесно се смееш, дури и без посебна причина, нели? Кога ти е смешно, се смееш. Кога ти е убаво, се насмевнуваш. Кај нас, возрасните, тоа изгледа сосема логично и природно. Логиката ни налага дека кај децата треба да биде исто, но… ништо кај децата не е баш логично, едноставно или очигледно. И се чини дека смеењето кај нив е малку поинакво. Парадоксално, децата понекогаш не се смеат од чиста среќа.
Научната страна на детската смеа
Истражувањата покажуваат дека причина за детската смеа не е само радоста или веселиот момент, туку нешто многу подлабоко. Всушност, смењето кај возрасните е исто толку сложен. Од еволуциска перспектива, смеењето е одговор на нешто збунувачко или неочекувано — сигнал дека потенцијалната закана всушност е безопасна.
Смеењето е тесно поврзано со развојот на мозокот и личноста. Тоа значи дека децата се смеат по многу различни причини во различни фази од развојот, многу пред да можат да го разберат апстрактниот концепт на шега, игра на зборови или јазикот воопшто.
Еволуциски придобивки
Смеењето произлегува од нашата способност подсвесно да ги разбереме и процениме недоследностите во шегата или случувањето: тоа е наш одговор на моментот на преминот од изненадување до разбирање. Смеата кај возрасните сигнализира дека заканата или стравот поминале — за нас и за оние околу нас.
Затоа децата (а и многумина возрасни) се смеат на „опасни“ возења во луна-парковите, како ролеркостери: наместо да плачат од страв, тие го преживуваат преминот од збунетост и страв до разбирање и олеснување. Смеата е сигнал за овој премин.
Неколку студии покажале дека токму овој механизам е клучен за успешни комедии, особено оние што се базираат на физички шеги.
Првите насмевки и учењето за смеење
Веднаш по раѓањето, бебињата почнуваат да се смеат — првата насмевка, првата вистинска смеа — важни моменти за секој родител. Тие учат да се смеат бидејќи сакаат да ги имитираат родителите и да го почувствуваат нивното одобрување.
Како што растат, децата постепено се одвојуваат од родителите и учат да ја препознаваат својата личност, одделно од родителите и светот околу нив. Од 2 до 5 години, кога стануваат автономни, тие почнуваат да искусуваат нови чувства: некои работи можат да им изгледаат чудни, необични или смешни — и тоа ги шокира, збунува и фасцинира.
Во овие моменти се јавува првата вистинска детска смеа: нешто им изгледа страшно или неочекувано, но брзо сфаќаат дека е безопасно. На пример, детето се смее кога го гледа таткото со лажен кловнов нос — прво е збунето, а потоа сфаќа дека е шега и се смее.
Исто така, се смеат кога постарото братче или сестра прави некоја смешна гримаса. Процесот е ист: изненадување, сфаќање, смеење.
Преоѓање кон вистински шеги
Кога децата достигнуваат 5-6 години, тие почнуваат да сфаќаат апстрактни поими и можат да разберат или барем да „сфатија“ шега. Овој период следи по фазата на егoцентризам, кога тие се во центарот на светот и не можат да го разберат туѓото размислување.
Во оваа фаза, смеатат се јавува како кај возрасните: реагираат на нешто неочекувано, смешно или „лажно“, и ги разбираат контрадикциите во шегите. Тие започнуваат да се смеат на вистински шеги затоа што се изненадени и тоа носи олеснување.
Три фази на детската смеа
- Имитирање и одобрување – смеењето како одговор на родителите.
- Изненадување и фасцинација – смеење кога нешто ново или необично ги шокира.
- Неодобрување и разбирање – смеење на вистински шеги, со разбирање на контрадикциите.
Овие три фази ја покажуваат менталната зрелост и развојот на детето, како и начинот на кој нивниот мозок учи, расте и ја разбира околината.
