Можеби сте забележале како малите деца ги имитираат звуците и зборовите кога слушаат како зборуваат другите. Ова повторување или имитирање звуци, фрази или зборови се нарекува ехолалија. Терминот потекнува од грчките зборови „echo“ (ехо/одглас) и „lalia“ (зборување), што во превод значи „повторување на говорот“.
Ехолалијата е повторување или ехо на зборови или звуци што некое лице ги слушнало од друго. Тоа е важен чекор во јазичниот развој кај децата. Меѓутоа, ехолалијата може да биде и знак за аутизам или развојни пречки кај децата, како и за невролошки проблеми кај возрасните (како мозочен удар или Туретов синдром).
Видови ехолалија
Ехолалијата може да се појави во две форми:
- Непосредна ехолалија: Повторување на кажаното речиси веднаш или со многу мало задоцнување за време на разговор.
- Одложена ехолалија: Повторување на зборови часови или денови по нивното слушање. Најчесто се забележува кај лица со нарушувања од аутистичниот спектар.
Дополнително, таа може да биде „немодифицирана“ (точно повторување на зборовите) или „модифицирана“ (кога лицето малку ги менува зборовите при повторувањето).
Ехолалија наспроти ехопраксија
Ехопраксијата исто така вклучува имитација. Но, наместо да се копираат зборови или звуци како кај ехолалијата, лицата со ехопраксија ги имитираат движењата, изразите на лицето или гестовите на другите.
Децата често учат да зборуваат така што ги повторуваат зборовите што ги слушаат. Ехолалијата најчесто се јавува кај мали деца во првите 3 години од животот, но може да стане проблем ако продолжи кај деца постари од 3 години
Имитирањето движења може да биде нормален дел од детскиот развој. Но, исто така може да биде знак за состојби како што се: Туретов синдром, шизофренија, епилепсија или нарушување од аутистичниот спектар.
Ехолалија наспроти палилалија
Палилалијата не вклучува имитација. Луѓето со ова ретко говорно нарушување повторуваат збор или фраза два или повеќе пати по ред. Со секое повторување зборовите стануваат побрзи и потивки, сè додека не почнат да ги изговараат тивко, речиси без глас.
Палилалијата е поврзана со состојби како што се:
- Туретов синдром,
- шизофренија,
- нарушување од аутистичен спектар,
- Паркинсонова болест,
- Алцхајмерова болест.
Причини
Децата често учат да зборуваат така што ги повторуваат зборовите што ги слушаат. Ехолалијата најчесто се јавува кај мали деца во првите 3 години од животот, но може да стане проблем ако продолжи кај деца постари од 3 години.
- Ехолалија кај деца
Ехолалијата е знак за аутизам, развојна попреченост или комуникациско нарушување кај деца постари од 3 години. Може да се јави кај деца со нарушувања од аутистичен спектар како што е Аспергеров синдром. На овие деца често им треба повеќе време да ја обработат околината и она што им го кажуваат другите, па затоа ги копираат или повторуваат звуците и зборовите што ги слушаат.
- Ехолалија кај возрасни
Може да се случи да ги повторувате истите зборови што ги слушате во стресни ситуации. Но, ехолалија може да се јави и кај невролошки или психијатриски проблеми, како што се:
- говорни нарушувања како афазија,
- повреда на глава или траума,
- невродегенеративни нарушувања,
- конфузија или делириум,
- губење на меморијата или деменција,
- воспаление на мозочно ткиво (енцефалитис),
- Туретов синдром,
- тешкотии во учењето,
- парализа,
- шизофренија,
- мозочен удар,
- епилепсија.
Ехолалија и АДХД
Кога ехолалијата е дел од нормалниот детски развој, обично исчезнува до 3-годишна возраст. Ако продолжи по 3 години, може да биде дел од друга состојба. Најчесто е поврзано со нарушување од аутистичен спектар, но и некои лица со АДХД исто така ги повторуваат зборовите на другите. Повеќе од половина од лицата со аутизам имаат и АДХД.
Ехолалија и аутизам
Повторувањето говор е многу често кај лица со нарушување од аутистичен спектар. Ехолалијата се јавува кај до 80 % од луѓето со аутизам кои можат да зборуваат.
Експертите порано веруваа дека ехолалијата кај аутизмот нема вистинска цел. Сега мислат дека имитирањето на говорот им помага на овие деца да комуницираат и да развијат јазични вештини кога самите не можат да смислат зборови. Децата со аутизам ја користат ехолалијата подолго и почесто од оние без аутизам.
Симптоми на ехолалија
Главен симптом е повторување на фрази, зборови или звуци што ги кажуваат другите. Постојат различни типови на повторување:
- Непосредна ехолалија – повторување веднаш по слушањето.
- Одложена ехолалија – повторување подоцна.
- Немодифицирана ехолалија – точно повторување.
- Модифицирана ехолалија – со промена на зборовите.
- Амбиентална ехолалија – повторување звуци од околината (на пример, од ТВ).
Ехолалијата е повторување или ехо на зборови или звуци што некое лице ги слушнало од друг. Тоа е важен чекор во јазичниот развој кај децата. Меѓутоа, ехолалијата може да биде и знак за аутизам или развојни пречки кај децата, како и за невролошки проблеми кај возрасните (како мозочен удар или Туретов синдром)
Други симптоми може да бидат:
- користење необични зборови,
- повторување непристојни зборови (копролалија),
- многу брзо зборување (палилалија),
- анксиозност, раздразливост или фрустрација при разговор со некого,
- избегнување контакт со очи,
- тешкотии во учење и во стекнување пријатели.
Тестирање за ехолалија
Логопед може да ја препознае ехолалијата додека разговара со вас. Овие терапевти често ги тестираат децата со нарушување од аутистичен спектар за ехолалија преку говорни вежби. Тестирањето ќе покаже каде се наоѓа вашиот или случајот на вашето дете – на скала од блага до тешка форма на повторување. Вашиот терапевт може да ја утврди фазата на ехолалијата и да изработи најсоодветен план за третман.
Третман на ехолалија
Третманот зависи од причината за состојбата. Во него може да учествуваат:
- логопеди,
- говорни терапевти,
- невроразвојни специјалисти,
- психолози/психијатри,
- специјални едукатори.
Говорна терапија
Терапијата за говор е ефикасен начин за третирање на ехолалија поврзана со аутизмот. Тим терапевти ве набљудува и ја идентификува причината за вашата ехолалија. Потоа се обидуваат да разберат зошто постојано ги повторувате зборовите. Тие исто така ве слушаат и ви одговараат на начин кој го разбирате.
Логопедот игра голема улога во третманот на ехолалија поврзана со аутизмот. Тој користи бихевиорални техники, говорна терапија, вербални и визуелни знаци, методи на учење, самонабљудување и позитивно засилување.
Лекови
Вашиот лекар може да препише лекови како антидепресиви или селективни инхибитори на повторно преземање на серотонин (SSRIs) ако вашата ехолалија е предизвикана од стрес, анксиозност или психијатриско нарушување. Исто така, може да ви даде специфичен лек ако ехолалијата е поттикната од невролошки состојби како мозочен удар или епилепсија.
Консултирајте се со логопед за подобрување на јазичните и комуникациските вештини ако вие или вашето дете имате ехолалија. Можете да пробате и онлајн програми за самостојна обука за да научите да зборувате без повторување на зборови. Читањето речник и пронаоѓањето различни начини на комуникација може да ви помогне постепено да ја надминете ехолалијата.
Превенција
Не постои начин целосно да се спречи ехолалијата, но повеќето деца ја надраснуваат до 3 години. Кај децата со нарушување од аутистичен спектар или АДХД, ехолалијата може да биде позитивна алатка што им помага поефикасно да комуницираат.
Иако не може целосно да се спречи ехолалијата, ова однесување може да се намали со тоа што ќе му се покаже на детето како да одговара во разговори користејќи сопствени зборови. Програми како говорна терапија и когнитивно-бихевиорална терапија (CBT) исто така можат да помогнат во намалување на ехолалијата.
Како да разговарате со некој што има ехолалија
Понекогаш, децата ја користат ехолалијата како алатка за комуникација кога не можат да ги најдат вистинските зборови. Можете да помогнете ако ја разберете причината за ехолалија и одговорите на начин што ќе му овозможи на вашето дете да учи да зборува поефикасно.
Прво, слушајте го вашето дете и набљудувајте го неговото однесување за да откриете што се обидува да каже. На што гледа или покажува? Дали изгледа вознемирено или среќно?
Откако ќе го разберете значењето, повторете ја фразата на начин на кој вашето дете би ја кажало ако можеше. На пример, ако прашате: „Сакаш ли пилешко за вечера?“ и вашето дете повторува „пилешко, пилешко, пилешко“, можете да кажете: „Јас сакам пилешко за вечера.“ Можете исто така да започнете реченица и да видите дали вашето дете ќе ја заврши, како „Јас сакам…“ (WebMD)
