Иако лажењето кај децата е честа појава, клучно е да ги научиме на вредноста на искреноста. Истражувањата покажуваат дека децата можат да почнат да лажат уште на двегодишна возраст, а зачестеноста на неискреноста често расте паралелно со развојот на нивните когнитивни способности. Но, како да го поттикнеме детето да ја зборува вистината, без разлика на возраста?
Клиничкиот психолог д-р Ричард Галагер, директор на Институтот за родителство при Центарот за проучување на детето на Универзитетот Њујорк, истакнува: „Сите деца повремено лажат. Всушност, тоа е нормален дел од нивниот развој.“
Со него се согласува и д-р Џозеф Ди Приско и вели: „Родителите мора да ги учат децата на искреност. Кога ќе го фатите вашето дете во лага, гледајте на тоа како можност да разговарате зошто е важно да се биде искрен. За да го постигнете тоа, важно е да разберете зошто децата лажат и како тие причини се менуваат со возраста’.
Малечки деца и деца од предучилишна возраст
Кај малечките и предучилишните деца, лажењето најчесто не е намерно.„Предучилишните деца се премногу мали за целосно да разберат што е лага“, објаснува д-р Галагер. „Тие не ја искривуваат вистината свесно. Сакаат да претеруваат и да измислуваат неверојатни приказни, но тоа е израз на нивната богата фантазија, а не лажење.“
Децата на возраст од три и четири години тешко ја разликуваат реалноста од она што би сакале да биде реалност. Затоа вашето дете може да седи со празна чаша во раката, со истурено млеко во скутот, и да тврди дека за сè е виновно некое чудовиште. Всушност, детето само посакува тоа да не се случило – особено ако гледа дека вие сте вознемирени.
Во вакви ситуации, клучно е да не реагирате бурно, бидејќи лутината може да го стави детето во одбранбена позиција и да го поттикне да продолжи да лаже.
Наместо тоа, смирено фокусирајте се на фактите: „Гледам дека се истурило млекото. Ајде да земеме хартиени салфетки и заедно да исчистиме.“
Ако детето раскажува фантастична приказна, можете разиграно да прашате: „Ова вистинска приказна ли е или измислена?“
Најчесто ќе признае дека е измислена, а тоа може да прерасне во симпатичен заеднички момент.
Деца од 5 до 7 години
Во раните училишни години, децата често лажат за да избегнат одговорност, казна или разочарување кај родителите. Можат да лажат и за да добијат нешто што го сакаат, како на пример подоцнежно легнување.
На пример, ако детето мисли дека ќе се налутите затоа што не вежбало за диктат, може да излаже за оценката. Како што пријателствата стануваат поважни, детето може да користи разубавени приказни за да го подобри својот статус меѓу врсниците.
Обидете се да разберете зошто вашето дете лаже. Дали вашите очекувања се превисоки или дисциплината е престрога? Ако детето се чувствува анксиозно, лажењето може да биде начин да избегне чувство на вина.
Смирете го со признавање на неговите чувства: „Знам дека се чувствуваш исплашено кога ќе направиш нешто погрешно.“
Потсетете го дека сите грешат и дека вашата љубов е безусловна. Нагласете дека кажувањето на вистината е секогаш правилниот пат, дури и кога е тешко. Избегнувајте казни кои се несразмерни со прекршокот – понекогаш нежен потсетник е поефикасен од строга последица.
Постари деца
Во оваа возраст, лагите стануваат поосмислени. Детето може намерно да „заборави“ да ви каже нешто или да изостави важни детали – на пример, да тврди дека нема домашна задача, иако го чека тест по математика.
Пријателите и општествениот статус стануваат исклучително важни, па немојте да се изненадите ако детето лаже за да ги импресионира врсниците. Како што расте, може да почне да ја разубавува вистината и за да ја заштити својата приватност или да ја потврди својата независност.
Кога знаете дека детето не ја зборува вистината, јасно дајте му до знаење. Можете да кажете: „Ова не ми звучи како вистина. Сакаш ли малку да размислиш и да се обидеш повторно?“
Избегнувајте предавања и сарказам – поголема е веројатноста да ја признае вистината ако останете смирени.
Ако го слушнете детето како им раскажува невистини на пријателите, немојте да го исправате пред нив. Почекајте да останете насамо и нежно објаснете му дека не мора да лаже за некој да го сака.
„Децата не ги толерираат лагите кај другите деца“, вели д-р Ди Приско. „Нивните пријатели ќе ги повикаат на одговор за измислиците многу побрзо отколку што тоа ќе го направите вие.“
На крај, имајте на ум дека вашето дете расте и заслужува приватност. Ако, без разлика на возраста, се чувствува безбедно да разговара со вас за сè, помала е веројатноста да прибегнува кон лажење.
Кога е време да се побара стручна помош?
Повремената лага не е причина за голема загриженост, но ако лажењето стане навика, тоа може да биде знак за подлабок проблем.
Побарајте совет од педијатар, училишен советник или детски психолог ако забележите:
- постојан образец на лажење дома, на училиште и со пријателите
- детето упорно одбива да признае лага и да преземе одговорност
- заедно со лажењето се појавуваат и други антисоцијални однесувања, како кражба или малтретирање
- детето не покажува каење кога лагата ќе биде откриена
