ПИШУВА:
Катерина Шекеровска-Димовска
katerina@pedijatar.mk
Во пресрет на јубилејниот Петти симпозиум „Аптекарска здравствена заштита: Ментално здравје – Смарт фармацевт, модул 5“, кој ќе се одржи на 13 и 14 март 2026 година во хотелот DoubleTree by Hilton во Скопје, разговаравме со м-р фарм. Џоана Андоноска, претседателка на Здружението на приватни аптеки на Република Северна Македонија (ЗПАРСМ). По серијата успешни едукации посветени на хроничните заболувања, овој модул носи суштинска новина – интегрирање на менталното здравје во секојдневната фармацевтска практика.
„Oва не е уште еден симпозиум – ова е инвестиција во професионалната иднина. Ова се два дена во кои не само што се учи, туку се гради иднината на фармацевтската професија“, потенцира м-р фарм. Андоноска. Според неа, симпозиумот дава јасна порака дека менталното здравје не смее да биде табу, ниту во општеството ниту во аптеките. Напротив, тоа мора да биде дел од секојдневниот стандарден протокол на фармацевтската грижа. „Ова е потврда на визијата за интегрирана, современа и хумана фармацевтска практика, каде фармацевтот гледа пациент – не само рецепт, а аптеката не е само место на издавање лекови – туку место на доверба“, додава првиот човек на ЗПАРСМ.
Г-ѓо Андоноска, пред нас е петтиот јубилеен симпозиум на ЗПАРСМ. По четири модули посветени на хроничните болести, решивте овојпат фокусот да биде на менталното здравје. Зошто токму оваа тема и дали е ова најава за една нова визија за интегрирана фармацевтска грижа, во која менталното здравје веќе не е табу, туку дел од секојдневниот стандарден протокол во аптеките?
М-р фарм. Андоноска: Петтиот симпозиум доаѓа како логично продолжение на сè што градевме во изминативе години. По модулите посветени на хроничните болести, стана јасно дека не можеме да зборуваме за успешна терапија без да го земеме предвид и менталното здравје на пациентот. Хроничната болест, долготрајната терапија, несигурноста и стравот – сето тоа директно влијае врз психичката состојба.
Адолесценцијата, репродуктивниот период, менопаузата и андропаузата често се проследени со промени во расположението, анксиозност, несоница или депресивни симптоми кои секогаш не се јасно артикулирани од пациентите. Тука фармацевтот треба да покаже високо ниво на стручност, емпатија и комуникациски вештини, со цел да препознае кога зад едно „обично“ барање за лек се крие нешто повеќе
Зад секоја дијагноза стои една тивка, често невидлива приказна – пациент кој речиси секогаш носи емоционален товар – страв, неизвесност, замор, понекогаш и чувство на осаменост.
Овој симпозиум дава јасна порака дека менталното здравје не смее да биде табу, ниту во општеството ниту во аптеките. Напротив, тоа мора да биде дел од секојдневниот стандарден протокол на фармацевтската грижа. Ова е потврда на визијата за интегрирана, современа и хумана фармацевтска практика, каде фармацевтот гледа пациент – не само рецепт, а аптеката не е само место на издавање лекови – туку место на доверба.
Програмата на симпозиумот е структурирана во тематски сесии кои го опфаќаат менталното здравје низ различни животни фази. Кој сегмент (од детска возраст до менопауза и андропауза) претставува најголем стручен предизвик за денешниот фармацевт?
М-р фарм. Андоноска: Секој животен период носи свои специфични психолошки и физиолошки предизвици, но најголемиот предизвик за фармацевтите е токму препознавањето на симптомите во чувствителните и транзициски фази.
Адолесценцијата, репродуктивниот период, менопаузата и андропаузата често се проследени со промени во расположението, анксиозност, несоница или депресивни симптоми кои секогаш не се јасно артикулирани од пациентите. Тука фармацевтот треба да покаже високо ниво на стручност, емпатија и комуникациски вештини, со цел да препознае кога зад едно „обично“ барање за лек се крие нешто повеќе. Фармацевтот треба да знае да ја препознае „промената во однесувањето“ – без дијагностицирање, но со професионална будност и одговорност.
Кои се другите теми за кои ќе се дискутира на симпозиумот и дали очекувате гости предавачи од регионот или пошироко?
М-р фарм. Андоноска: Програмата е богата и мултидимензионална. Ќе се обработуваат теми како АДХД кај деца и возрасни, анксиозни и депресивни нарушувања, хормонално условени промени во менталното здравје, како и современи фармакотерапевтски пристапи.
Фармацевтите кои поминаа низ едукативните модули на „Смарт фармацевт“ имаат поголема самодоверба, јасна професионална улога, подобра клиничка проценка и подготвеност активно да учествуваат во процесот на здравствена грижа
Особено значаен е и делот посветен на улогата на фармацевтот во областа на препознавање, лекување и комуникација со овие пациенти.
Покрај главниот предавач Аријана Мештровиќ, автор и носител на концептот Смарт фармацевт, имаме реномирани предавачи, како и експерти со интердисциплинарен пристап, што му дава на симпозиумот и научна тежина и практична применливост.
Концептот „Смарт фармацевт“ кај нас започна во 2023 година. Гледајќи наназад, како е прифатен овој едукативен модел од страна на колегите и колку тој реално го трансформира нивниот професионален развој и самодоверба во аптеките?
М-р фарм. Андоноска: Кога го започнавме концептот „Смарт фармацевт“ во 2023 година, нашата цел беше јасна – да го редефинираме местото и улогата на фармацевтот во здравствениот систем. Денес, со гордост можам да кажам дека овој модел е широко прифатен и препознаен од колегите.
Фармацевтите кои поминаа низ овие едукативни модули имаат поголема самодоверба, јасна професионална улога, подобра клиничка проценка и подготвеност активно да учествуваат во процесот на здравствена грижа.
„Смарт фармацевт“ не е само едукација – тоа е промена на професионалниот идентитет.
Фармацевтите многу често се сметаат за „прва линија“ на контакт во здравството, бидејќи тие се најдостапните здравствени професионалци за населението и често први ги слушаат симптомите, прашањата и потребите на пациентите. Но, како тие можат поконкретно и поактивно да го користат своето знаење за рано препознавање на симптомите на ментални нарушувања кај пациентите, без притоа да излезат од рамките на своите компетенции?
М-р фарм. Андоноска: Фармацевтите се најдостапните здравствени професионалци и токму затоа често се првите кои ќе ги слушнат проблемите и потребите на пациентите. Преку внимателна и активна комуникација, следење на терапијата, забележување на промени во однесувањето или честите барања за одредени лекови, фармацевтот може навреме да реагира и да упати пациент кон соодветен здравствен професионалец.
Фармацевтот не дијагностицира – но препознава, советува, насочува и поддржува. Иако не дијагностицира, фармацевтот има исклучително важна улога во раното препознавање на предупредувачките сигнали – тивка форма на превенција. Ова е одговорна, етичка и професионална улога која целосно се вклопува во фармацевтските компетенции.
Панел-дискусиите на ЗПАРСМ се познати по својата енергичност. Кој сè ќе седне на масата за дијалог оваа година за да го обезбеди тој неопходен интердисциплинарен пристап помеѓу фармацевтите и лекарите специјалисти?
М-р фарм. Андоноска: Панел-дискусиите се место каде теоријата се среќава со реалноста. И оваа година, на масата за дијалог ќе седнат фармацевти, психијатри, невролози и други специјалисти.
Целта е да се отвори искрен и стручен дијалог, да се споделат искуства од практика и да се изгради вистински интердисциплинарен пристап, кој е неопходен за квалитетна грижа за пациентите.
За крај, која е Вашата порака до колегите кои сè уште се двоумат и како можат заинтересираните да го осигурат своето присуство во хотелот DoubleTree by Hilton на 13 и 14 март?
М-р фарм. Андоноска: Oва не е уште еден симпозиум – ова е инвестиција во професионалната иднина. Ова се два дена во кои не само што се учи, туку се гради иднината на фармацевтската професија.
Ги повикувам сите колеги да бидат дел од Петтиот симпозиум „Аптекарска здравствена заштита – МЕНТАЛНО ЗДРАВЈЕ – Смарт фармацевт модул 5“, кој ќе се одржи на 13 и 14 март во хотелот DoubleTree by Hilton – Скопје.
За повеќе информации и регистрација: www.smartfarmacevt.mk
