Растот на детето е сложен и долготраен процес во кој се менуваат телесната маса, висината, формата и пропорциите на телото. За нормален раст, најважен предуслов е доброто здравје на детето. Додека акутните заболувања најчесто немаат трајно влијание, хроничните болести можат значително да го забават, па дури и трајно да го нарушат растот. За тоа од што зависи растот и како навреме да се препознае евентуално отстапување, објаснува д-р Радмила Косиќ, педијатар.
Кои фактори влијаат на растот?
Низа меѓусебно поврзани фактори влијаат на брзината со која детето расте и на неговата конечна висина. Генетскиот потенцијал, односно висината на таткото и мајката, ја одредува очекуваната висина на детето. За тоа потенцијалот да се достигне, па дури и да се надмине, неопходни се правилна и балансирана исхрана, отсуство на хронични болести и поволна емоционална средина во која детето ќе расте.
Сите овие фактори се координираат преку работата на ендокрините жлезди – хипофизата, штитната жлезда и надбубрежните жлезди. Тие лачат хормони кои го стимулираат растот во должина и созревањето на коските.
Како се мери растот?
Врз основа на мерење на голем број деца се изработуваат табели и графикони кои педијатрите ги користат како стандард за споредување на висината и брзината на раст на секое дете во однос на врсниците. Во нашата земја најчесто се користат табели од американски и британски автори.
Телесната маса се мери полесно, најдобро наутро и со што помалку облека. Во првата година од животот, телесната маса е подобар показател за напредувањето, додека кај постарите деца поважен е растот во висина. Во првите шест месеци детето ја дуплира, а до крајот на првата година ја триплира породилната тежина. Подоцна, зголемувањето на телесната маса е значително побавно. Масата секогаш се толкува во однос на висината, најчесто преку индексот на телесна маса.
Висината во првите две години се мери во лежечка, а потоа во стоечка положба. Должината на новороденчето е околу 52 сантиметри, при што момчињата во просек се нешто подолги. Брзината на раст во првата година е најизразена и изнесува околу 25 сантиметри, во втората околу 12 сантиметри, а во третата година околу осум сантиметри. Потоа, растот се забавува и изнесува од 5 до 7 сантиметри годишно, сè до пубертетот, кога повторно значително се забрзува, со карактеристични промени во телесната маса и обликот на телото, зависно од полот.
Висок раст
Семејниот висок раст е најчестата форма на висок раст. Освен висината на детето и неговите родители, сè друго е во рамките на нормалата – децата имаат соодветни телесни пропорции за возраста и полот. Поради висок раст, на лекар почесто се јавуваат девојчињата во пубертет.
Патолошкиот висок раст може да биде последица на зголемена функција на ендокрините жлезди, генетски аномалии или метаболички болести. Лекувањето е насочено кон основната болест.
Низок раст
Поради низок раст во однос на врсниците, почесто се јавуваат момчињата. Семејниот, односно конституционално низок раст, е најчестата причина. Со мерење на висината на родителите и детално земање податоци за нивниот раст во детството, најчесто може да се утврди дали и тие биле пониски или бавно растеле, а подоцна достигнале нормална висина. Кај овие деца не е потребна терапија.
Нискиот раст кој е последица на генетски, метаболички или хронични заболувања, како болести на бубрезите или срцето, се лекува во рамките на третманот на основната болест.
Недостатокот на хормонот за раст е најчеста причина за патолошки низок раст. Најчесто не може јасно да се утврди причината за намаленото лачење на овој хормон од хипофизата. Овие деца можат да се препознаат уште во раното детство – пониски се во однос на родителите, доцнат со никнување на забите, полнички се, со мали дланки и стапала и помали надворешни гениталии. Растот е забавен, а пубертетот се јавува со значително задоцнување.
Како навреме да се препознае заостанување во растот?
Според препораките, бебето се мери шест пати во текот на првата година, два пати во втората година, а потоа еднаш годишно до завршување на училиштето. Во случаи кога постои сомнеж за нарушување на растот, мерењата може да се вршат и почесто – на секои шест месеци.
Секое значајно отстапување во достигнатата висина или во брзината на раст треба да разбуди сомнеж. Во такви случаи, детето задолжително се упатува кај детски ендокринолог, кој преку низа анализи и тестови ќе ги утврди можните причини за нарушувањето на растот.
