Оваа недела, на 29 март, часовникот ќе се помести за еден час нанапред. Повеќето луѓе ќе спијат еден час пократко, а во деновите што следуваат вечерите постепено ќе стануваат подолги, пишува Euronews.
Промените на часовникот се случуваат двапати годишно и иако имаше повеќе обиди тие да се укинат, сезонското сметање на времето сè уште е на сила. Воведено е заради заштеда на енергија за време на Првата светска војна, а повторно е актуализирано во многу земји во 1970-тите години. Сепак, истражувачите денес сè почесто предупредуваат на неговите здравствени последици, особено од пролетното поместување.
Како промената на часовникот влијае врз телото?
Иако промената од еден час можеби не изгледа значајна, истражувањата покажуваат дека нејзиното влијание е поголемо отколку што многумина мислат. Дури и ова мало поместување може да го наруши нашиот циркадијален ритам – внатрешниот 24-часовен часовник кој го регулира спиењето, будноста, лачењето хормони и расположението.
За полесно децата да се прилагодат на пролетното поместување на часовникот, започнете неколку дена однапред со постепено поместување на времето за легнување и будење за 10–15 минути порано. Обезбедете утринска изложеност на природна светлина и одржувајте редовна вечерна рутина (бањање, приказна, смирена атмосфера)
„Повеќето луѓе се прилагодуваат во рок од една недела, но кај некои тоа може да потрае подолго – дури и неколку недели или месеци“, изјави за Euronews Health Џефри Келу, истражувач на циркадијалните ритми на Кралскиот колеџ во Лондон.
Тој додава дека внатрешниот часовник во голема мера зависи од генетиката, а потребни се дополнителни истражувања за подобро да се разбере зошто некои луѓе потешко се прилагодуваат. Освен нарушувањата на сонот, пролетното поместување на времето е поврзано и со краткорочен пораст на сообраќајни несреќи, срцеви удари и депресивни епизоди.
Повеќе светлина навечер – и повеќе проблеми со сонот
Многумина ја поздравуваат пролетната промена поради подолгата дневна светлина. Но, експертите предупредуваат дека изложеноста на светлина до доцна навечер може да го отежни заспивањето.
„Светлината го потиснува лачењето на мелатонин, што го одложува заспивањето и го нарушува сонот“, објаснува Келу.
Мелатонинот е хормон што се лачи кога телото се подготвува за сон. Неговото производство е највисоко во темнина, а се намалува при изложеност на светлина. Затоа, затемнувањето на спалната соба и ограничувањето на светлината навечер може да помогнат за подобар сон.
Зошто се важни циркадијалните ритми?
Кога циркадијалните ритми се стабилни, внатрешниот часовник е усогласен со 24-часовниот ден и испраќа јасни сигнали за клучните телесни функции. Луѓето со стабилен ритам обично одржуваат редовен распоред на спиење и активности, дури и кога се менуваат условите или годишните времиња.
Од друга страна, нарушувањата на телесниот часовник – поради нередовно спиење, исхрана, „џет-лег“, работа во смени или изложеност на светлина ноќе – се поврзуваат со зголемен ризик од дебелина, срцеви заболувања, дијабетес тип 2 и висок крвен притисок. Неодамнешни истражувања укажуваат и на можна поврзаност помеѓу нарушените циркадијални ритми и деменцијата.
Како да ги „престроите“ децата на летно сметање на времето?
За полесно децата да се прилагодат на пролетното поместување на часовникот, започнете неколку дена однапред со постепено поместување на времето за легнување и будење за 10–15 минути порано. Обезбедете утринска изложеност на природна светлина и одржувајте редовна вечерна рутина (бањање, приказна, смирена атмосфера). Ограничете ги екраните барем еден час пред спиење, бидејќи светлината го нарушува сонот. Внимавајте вечерата да биде полесна и навремена и имајте трпение во првите неколку дена додека организмот се приспособува, бидејќи е нормално да има краткотрајна раздразливост или поспаност.
