Играта е клучен дел од детството – таа не само што им носи радост на децата, туку е и неопходна за нивната благосостојба. Без разлика дали станува збор за слободна, имагинативна игра или за игра со правила, преку играта децата учат како да следат инструкции, да чекаат ред, да слушаат и да развиваат важни социо-емоционални вештини.
Покрај тоа, ваквите активности често ги оддалечуваат од екраните и ги поттикнуваат да поминуваат време надвор и да се движат. Но колку и да ја сакаат играта, поразот може да биде тежок за децата кога сè уште не знаат како да се справат со него, а ретко кој родител сака да гледа како забавата се претвора во солзи.
Затоа родителите понекогаш доаѓаат во искушение да им дозволат на децата да победат, па дури и да „заиграат послабо“ за да избегнат плачење или изливи на бес. Иако тоа може да помогне на краток рок, губењето во игрите ни помага да научиме што е потребно за успех и како достоинствено да се справиме со неуспехот. Сепак, понекогаш да му дозволите на детето да победи во некоја безопасна игра можеби и не е толку лоша идеја.
Предности од повременото „пуштање“ на децата да победат
Примамливо е да им дозволите на децата да победат за искуството да биде попријатно за сите, без разочарување и можни изливи на гнев. Особено затоа што не сакате малите деца да ги намразат игрите ако често губат.
Иако е важно децата да искусат разочарување и пораз на безбеден начин и со поддршка, постојат и некои предности ако повремено играта се приспособи во корист на помладите играчи.
Психијатрката д-р Шебна Осанмох советува пристап што се темели на возраста и развојот на детето.
„За деца од три до пет години важно е да имаат позитивни рани искуства со игрите и натпреварувањето. Во оваа фаза честите победи помагаат во градењето самодоверба и го одржуваат нивниот интерес за игра“, објаснува таа.
„На децата од шест до девет години им е потребна рамнотежа помеѓу победите и поразите.“
Таа предлага родителите да воведат мали „хендикепи“, како играње со недоминантната рака или давање повеќе фигури на детето во друштвени игри. Така детето и понатаму победува благодарение на сопствениот труд, а играта останува предизвик.
Советничката за родителство МегЕн Форд предлага семејствата да создадат „куќни правила“ кои играчите ќе ги договорат пред почетокот на играта.
„Наместо да се стремите кон апсолутна ‘фер игра’, што за секој играч може да значи нешто различно, стремете се кон правичност и заедничко разбирање“, вели Форд. Ова е особено корисно кога заедно играат деца од различна возраст.
Таа предлага постарите деца да бидат прашани какви прилагодувања би направиле за играта да биде интересна за сите.
„Така постарите деца стануваат дел од процесот на соработка наместо да се поттикнува ривалство меѓу браќата и сестрите. Игрите се одличен начин за градење позитивна динамика меѓу нив“, додава таа.
Добра алтернатива се и кооперативните игри, во кои сите играчи работат заедно за да постигнат заедничка цел. Во нив нема победници и губитници – сите или успеваат или играат повторно додека не успеат. Така фокусот е на тимската работа и креативноста.
Што децата учат од поразот
Губењето во игра е безбеден начин децата да изградат истрајност и да научат да продолжат и покрај неуспехот.
Како што растат, децата имаат сè поголема корист од вистинско натпреварување без „вештачки“ победи. Поразот им помага да ги развиваат вештините за решавање проблеми и да ја градат својата отпорност, а со време ги учи и на спортско однесување.
Осанмох истакнува дека иако губењето може да предизвика тага, разочарување или лутина, тоа има голема вредност.
„Кога детето ќе изгуби, родителите можат со сопствен пример да покажат спортско однесување и да го претворат поразот во можност за учење – разговарајќи што функционирало, а што не“, вели таа.
Форд додава дека дете кое се фрустрира за време на игра најверојатно се чувствува преоптоварено и во други ситуации.
„Побарајте начини да го поддржите во тие тешки моменти и искористете ги тие стратегии и за време на играта“, советува таа.
По поразот, родителите можат да разговараат за стратегиите и да го поттикнат детето да размисли што можело да биде направено поинаку следниот пат.
Каде е границата
Важно е да се нагласи дека создавањето семејни правила или мали предности за помладите играчи не е исто што и дозволување мамење или намерно лошо играње.
Со прилагодување на играта за сите да имаат реална шанса за победа, родителите можат истовремено да постават јасни граници – мамењето никогаш не е прифатливо.
Кога децата губат во фер игра, тие и понатаму може да бидат многу разочарани. Тогаш родителите можат да ги признаат нивните чувства и со сопствен пример да покажат што значи спортско однесување.
Треба ли да му дозволите на детето да победи?
Наместо премногу да се фокусирате на резултатот, обидете се едноставно да уживате во играта.
Така се намалува притисокот врз детето, се става акцент на забавата и поврзувањето, а вниманието се насочува кон вештините што се развиваат преку играта.
„Децата најмногу учат од она што го правиме, а не од она што го кажуваме“, вели Форд. „Затоа наместо предавања, фокусирајте се на сопствениот пример. Покажете спортско однесување и славeте ги сите играчи.“
Професорот Еш Брендин истакна дека кога играте видеоигри со децата, понекогаш може да експериментирате и со тоа да им дозволите да победат – за да им покажете како се губи достоинствено и како да се регулираат силните емоции.
„Да знаеш да губиш е вештина што мора да се вежба. А децата, поради својата возраст, губат многу почесто од возрасните и тоа навистина им паѓа тешко. Најважно е со сопствен пример да им покажеме како се губи“, вели тој.
Како да разговарате со детето по играта
Ако не им дозволите на децата да победат, постојат неколку начини да им помогнете конструктивно да се справат со поразот.
Никогаш не се фалете со победата и не им го „тријте на нос“ поразот, бидејќи тоа може да ги повреди нивните чувства и да ги обесхрабри да играат повторно.
Признајте дека разочарувањето е реално, но и дека е нормален дел од играта. Објаснете дека и среќата и случајноста имаат улога и во победата и во поразот.
Без оглед на исходот, поттикнете го детето да се труди најдобро што може и пофалете го за трудот и храброста да проба нешто ново.
Зошто играта е важна во детското секојдневие
Играњето игри им помага на децата да развијат социјални вештини како слушање, трпение, споделување и соработка, а истовремено ја зајакнува и нивната отпорност.
Помладите играчи можат да бидат мотивирани да продолжат да играат посложени игри, особено ако родителите прават мали прилагодувања што им помагаат.
Така постарите и помладите деца можат да играат заедно, развивајќи дух на соработка, додека поискусните играчи учат како да се справат со природното разочарување од поразот – и да растат преку тоа.
