Децата се вистински мали експерти за набљудување. Неверојатно лесно усвојуваат обрасци, навики и однесувања – најчесто едноставно гледајќи ги своите родители. Тоа е клучен дел од нивната „работа“ додека растат: учат од она што го гледаат и чувствуваат од возрасните што ги опкружуваат.
Родителите имаат најголемо влијание врз тоа како ќе се развиваат децата и што ќе усвојат како дел од својот карактер. Ако некогаш случајно сте изговориле несоодветен збор, знаете колку брзо детето ќе го „посади семето“ и ќе го повтори токму тоа што го слушнало – често во најнезгодниот момент.
Еве неколку клучни животни лекции и однесувања што децата ги впиваат од своите родители:
- Ранливост
Една од најважните животни вештини е способноста чувствата да се изразат со зборови и конструктивно да се споделат со другите. Тој процес започнува во семејството.
Родителите им помагаат на малите деца да ги именуваат своите емоции, но подеднакво важно е и како реагираат на нив. Ако детските чувства се игнорираат или се минимизираат, децата учат да ги потиснуваат.
- Манири
Едноставни зборови како „те молам“ и „благодарам“ децата ги учат од пример. Моделирањето љубезност, почит и благодарност е клучно.
Експертот Елен Камарас истакнува дека родителите најдобро ги учат децата на основни манири токму преку сопственото однесување.
- Грижа и анксиозност
Ако родителите постојано се грижат за најлоши можни сценарија, дури и кога сè е во ред, децата лесно го преземаат тој модел. Анксиозноста станува дел од нивниот поглед кон светот.
Советничката за родителство Лулу Палмер објаснува дека родителскиот страв може директно да ги обликува детските грижи.
- Чувство на вина
Постојаната критика или осудување кога детето ќе направи грешка може да создаде долготрајно чувство на вина. Со време, тоа се претвора во внатрешен глас кој повторува: „Не сум доволно добар/добра.“
- Како се сака
Децата учат што е љубов и како се изразува, набљудувајќи ги родителите. Дали во домот има нежност, почит и топлина – или почести се конфликтите и критиките?
Лиценцираниот социјален работник Ричард Дробник нагласува дека токму родителското однесување ја обликува детската перцепција за љубовта и односите.
- Како ги формираме ставовите
Ако родителите често ги осудуваат другите – поради изглед, однесување или други причини – децата лесно го преземаат истиот модел.
Начинот на кој зборуваме за другите станува темел за тоа како децата подоцна ќе се проценуваат себеси и луѓето околу нив.
- Како да се биде сакан
Децата не учат само како да сакаат, туку и како да прифатат љубов. Кога родителите покажуваат нежност, поддршка и топлина, детето се чувствува сигурно.
Но ако во семејството има емоционална дистанца или чести несогласувања, децата може да развијат одбранбени механизми што подоцна ќе им ги отежнат односите.
- Отпорност
Отпорноста е клучна вештина за исполнет живот – способност да се прилагодиме и да се опоравиме по тешки искуства, без да ја изгубиме самодовербата.
Психологот Елен Луброски смета дека родителите кои им покажуваат доверба на децата и ги охрабруваат самостојно да носат одлуки, им помагаат да изградат отпорност и самоувереност.
Кога детето чувствува поддршка, но и слобода да ги истражува сопствените можности, се создава цврста основа за вера во себе.
Истото важи и за зборовите. Кога родител случајно ќе изговори „забранет“ збор, детето често го повторува за да ја провери реакцијата. Начинот на кој реагира родителот одредува колкаво значење ќе добие тој збор или однесување.
Децата внимателно ја набљудуваат секоја наша реакција – и токму преку неа учат како да се справуваат со светот околу себе.
