Научниците откриле на која возраст децата почнуваат да ја разбираат и практикуваат неискреноста – и тоа се случува многу порано отколку што се мислело досега. Студијата покажала дека околу една четвртина од децата почнуваат да го разбираат концептот на лагата веќе на возраст од десет месеци. Тој процент расте на половина до 17-тиот месец од животот, а до третата година децата стануваат повешти, покреативни и почести „мали лажговци“.
Рано разбирање на лажењето
Истражувањето го спровеле научници од Универзитетот во Бристол во Обединетото Кралство, а било објавено во списанието Cognitive Development. Елена Хоицка, професорка по образование и главна авторка на студијата, од лично искуство знае дека децата можат да бидат многу снаодливи.
„Како мајка на три деца, од прва рака знам колку умеат да бидат лукави. Криењето под маса или во бања за да јадат слатки е нивна вообичаена тактика“, изјавила Хоицка.
Таа додава дека работата на студијата ѝ помогнала да разбере „како детското разбирање и користење на лагата се развива од изненадувачки рана возраст и се надградува во првите години од животот, поради што стануваат доста вешти и лукави ‘мали лажговци’“.
Претходните истражувања често ја гледале лагата како нешто многу сложено, што бара силни јазични вештини и напредно разбирање на туѓите мисли.
„Набљудувајќи ја лагата кај животните, вклучително и шимпанза, мајмуни, антилопи и птици, и применувајќи го тоа кај малите деца, успеавме да ги документираме првите, многу порани форми на измама – и се чини дека започнува навистина рано“, објаснува Хоицка.
Како било спроведено истражувањето
Во рамки на истражувањето, на родители на повеќе од 750 деца на возраст од 0 до 47 месеци од Обединетото Кралство, САД, Австралија и Канада им биле поставени различни прашања за развојот на лагата кај нивните деца.
Одговорите биле навистина интересни. Некои родители изјавиле дека нивното дете го препознало концептот на лагата веќе на осум месеци. Се покажало и дека „измамата“ е честа појава – половина од децата за кои било пријавено дека користат лага, направиле нешто „лукаво“ во последните 24 часа.
Анализирајќи ги одговорите, истражувачите успеале да идентификуваат дури 16 различни видови лага.
Од криење до изговори
„На возраст од две години, лагата најчесто се базира на постапки или бара само основни говорни реакции – како да се прават дека не слушаат кога родителот ќе каже ‘време е за средување’, да кријат предмети или да негираат“, објаснува Хоицка.
На пример, детето јаде чоколадо, но одмавнува со главата кога ќе го прашате дали јадело.
Ова може да вклучува и тајно правење забранети работи, како ѕиркање во торба во која им било забрането да гледаат, или смислување изговори – на пример, дека мора да одат во тоалет кога треба да ја средат собата.
Посложени лаги на три години
Студијата покажала дека до третата година децата почнуваат да разбираат и користат повеќе видови лаги, што често вклучува подлабоко разбирање на јазикот и на мислите на другите.
Тоа може да биде претерување („Изедов сè!“ иако изеле само мал дел), намалување на вистината или целосно измислување („Духот ја изеде чоколадата“), како и преправање дека нешто не знаат, не гледаат или не разбираат.
Исто така, почнуваат да кријат информации – на пример, ќе кажат дека братот ги удрил, но нема да спомнат дека тие први го удриле него. Тригодишните деца користат и одвлекување на внимание, како „Погледни таму!“ кога сакаат да направат нешто што не им е дозволено.
Нормален дел од развојот
Научниците се надеваат дека овие резултати ќе помогнат подобро да се разбере потеклото на лагата и начинот на кој децата со возраста учат посложени форми на „измама“.
Хоицка истакнува дека е важно родителите и воспитувачите да разберат дека „лагата е сосема нормален дел од развојот на малото дете“.
„Нашите наоди можат да им помогнат да знаат какви видови лага да очекуваат на одредена возраст, за подобро да ги разберат децата, полесно да комуницираат со нив и да бидат чекор пред нивните итрини“, порачува таа.
Коавторката на студијата, Џенифер Сол, додава дека филозофите долго размислувале за моралноста на човечката лага, но главно се фокусирале на возрасните.
„Оваа студија покажува колку сложеност се занемарува со таквиот пристап“, заклучува таа.
