Сè уште не е целосно познато како точно се развива паметењето и мозокот во најраната возраст, но поновите истражувања откриваат низа интересни сознанија. Студиите на Американската психолошка асоцијација (АПА) покажуваат дека доенчињата многу рано развиваат долгорочно, т.н. декларативно паметење. Едно од првите нешта што ги препознаваат и ги паметат е гласот на мајката – кога ќе го слушнат, често реагираат со насмевка или се смируваат.
Иако не е целосно јасно колку долго пред раѓањето бебињата можат да препознаваат гласови, ова е едно од првите подрачја во кои нивниот мозок почнува активно да „впива“ информации.
Препознавање на мајчиниот глас и емоционалниот развој
Според д-р Ренеј Спенсер, лиценцирана советничка и доктор по психологија, истражувањата покажуваат дека новороденчињата многу рано го препознаваат гласот на својата мајка, што игра важна улога во нивниот емоционален развој. Дополнително, истражувањата на д-р Керол Кул, експертка за развој на јазикот, укажуваат дека децата уште во првите месеци од животот ги поставуваат темелите за подоцнежните јазични и когнитивни способности.
Паметење во доенечката возраст
Постојат различни видови паметење. На пример, кога новороденче плаче затоа што е гладно, тоа користи несвесно, таканаречено семантичко или „преживувачко“ паметење. Декларативното паметење, пак, е свесно и вклучува препознавање и свесно присетување на настани и лица.
Паметење во раното детство (од 3 до 7 години)
Стручњаците ја нагласуваат важноста на рутината и повторувањето во раното детство, особено помеѓу третата и седмата година. Колку почесто некоја информација се повторува, толку полесно детето ќе ја запамети и подоцна ќе се сети на неа.
Децата што растат во средина во која многу се разговара со нив, побрзо ја развиваат способноста за паметење. Во овој период мозокот е исклучително прилагодлив и способен да апсорбира информации, што го прави идеално време за учење.
Документирање и визуелна поддршка на паметењето
Еден од начините за зајакнување на паметењето е документирањето на настаните преку фотографии и приказни. Според д-р Патриција Бауер, професорка по психологија на Универзитетот Емори, фотографиите можат да послужат како потсетници за спомени кои инаку би можеле да избледат. Визуелните дразби често помагаат во присетувањето дури и на многу рани искуства.
Зошто трауматските настани се паметат подобро?
Истражувањата покажуваат дека негативните искуства често се паметат појасно од позитивните. Ова е еволутивен механизам – луѓето инстинктивно се сеќаваат на болни или опасни ситуации за да ги избегнат во иднина.
Според д-р Џејмс Мекгаф, невронаучник од Универзитетот во Калифорнија, мозокот особено силно ги кодира настаните поврзани со интензивни емоции, како стравот и болката. Затоа децата можат подобро да се сеќаваат на моменти кога се повредиле, отколку, на пример, на роденденски прослави.
Развој на хипокампусот и долгорочното паметење (7–10 години)
Со растењето на детето, се развива и хипокампусот – дел од мозокот задолжен за долгорочно паметење и емоционални реакции. Помеѓу седмата и десеттата година, мозокот почнува подобро да ги организира информациите, што овозможува полесно и подетално присетување.
Во оваа фаза, децата можат да запаметат и да прераскажуваат дури и наизглед неважни детали од секојдневието.
Што можат да направат родителите?
Иако многу спомени од најраното детство со текот на времето исчезнуваат, искуствата и средината во која детето расте имаат клучна улога во развојот на неговите когнитивни и емоционални способности. Повторувањето, раскажувањето приказни, фотографиите и јасната дневна рутина можат да помогнат во создавање цврсти темели за долгорочно паметење.
