Пелтечењето е говорно нарушување при кое се нарушува нормалниот тек на говорот. Детето што пелтечи повторува или ги продолжува гласовите, слоговите или зборовите. Пелтечењето се разликува од вообичаеното повторување зборови кога детето учи да зборува. Ова нарушување може да му отежни на детето да комуницира со другите.
Постојат неколку видови пелтечење:
Развојно пелтечење. Ова е најчестиот тип на пелтечење кај децата. Најчесто се јавува на возраст од 2 до 5 години. Може да се појави кога развојот на говорот и јазикот заостанува зад она што детето сака или има потреба да го каже.
Неврогено пелтечење. Неврогеното пелтечење може да се појави по мозочен удар или повреда на мозокот. Се јавува поради нарушувања во сигналите меѓу мозокот, нервите и мускулите вклучени во говорот.
Психогено пелтечење. Овој тип е редок. Може да се појави по емоционална траума или да биде поврзан со нарушувања во размислувањето и расудувањето.
Што го предизвикува пелтечењето кај децата?
Лекарите не ја знаат точната причина за пелтечењето. Развојното пелтечење почесто се јавува во одредени семејства и може да биде наследно, односно да се пренесува од родителите на децата.
Кои деца имаат зголемен ризик од пелтечење?
Детето има поголем ризик да пелтечи ако:
- има семејна историја на пелтечење,
- пелтечењето трае 6 месеци или подолго,
- има други говорни или јазични нарушувања,
- има силни емоции поврзани со пелтечењето или ако во семејството постојат стравови и загриженост во врска со оваа состојба.
Кои се симптомите на пелтечење кај децата?
Развојот на секое дете е различен. Некои симптоми на пелтечење може да бидат дел од нормалниот говорно-јазичен развој. Ако симптомите траат од 3 до 6 месеци, можно е да станува збор за развојно пелтечење. Симптомите може да се менуваат во текот на денот и во различни ситуации. Симптомите може да вклучуваат:
- повторување гласови, слогови или зборови, на пример: „ш-ш-што?“,
- продолжување гласови, на пример: „сссакам“,
- користење вметнати зборови како „мм“, „како“, на пример: „Јас ќе одам… мм, како…“,
- бавно зборување или зборување со многу паузи,
- запрен или блокиран говор (устата е отворена, но не излегува звук),
- недостиг на воздух или нервоза при зборување,
- често трепкање со очите или треперење на усните при зборување,
- засилено пелтечење кога детето е уморно, возбудено или под стрес,
- страв од зборување.
Не постои целосен лек за пелтечењето, но раниот третман може да спречи состојбата да продолжи и во зрелата возраст. Се користат различни техники со кои детето учи вештини за полесно и потечно зборување
Симптомите на пелтечење може да наликуваат на други здравствени состојби. Затоа е важно детето да биде прегледано од здравствен работник за точна дијагноза.
Како се дијагностицира пелтечењето кај децата?
Здравствениот работник ќе ве праша за семејната историја и за симптомите на пелтечење кај детето. Обично ќе препорача преглед кај лиценциран логопед (специјалист за говор и јазик). Логопедот ќе постави повеќе прашања за говорот на детето и ќе ја процени способноста за говор со различни техники и во различни ситуации.
Како се лекува пелтечењето кај децата?
Третманот зависи од симптомите, возраста и општата здравствена состојба на детето, како и од тежината на пелтечењето.
Не постои целосен лек за пелтечењето, но раниот третман може да спречи состојбата да продолжи и во зрелата возраст. Се користат различни техники со кои детето учи вештини за полесно и потечно зборување. На пример, логопедот може да го научи детето да зборува побавно и правилно да дише додека зборува.
Кои се можните компликации од пелтечењето?
Компликациите може да вклучуваат:
- ограничено учество во одредени активности,
- намалена самодоверба,
- слаб училиштен успех,
- социјални проблеми.
Како можете да му помогнете на детето да живее со пелтечење?
Совети за поддршка на детето:
- Обезбедете смирена и опуштена средина.
- Одвојте време за разговор со детето.
- Поттикнувајте разговори на лесни и пријатни теми.
- Не реагирајте негативно; пофалете го детето кога зборува правилно.
- Не го прекинувајте додека зборува.
- Зборувајте побавно – тоа може да му помогне и детето да зборува побавно.
- Посветете му целосно внимание кога зборува.
- Почекајте детето само да ги изговори зборовите или речениците.
- Отворено разговарајте за пелтечењето ако детето го постави прашањето.
- Информирајте ги наставниците и помогнете да се создаде прифатлива и безбедна училишна средина, без врсничко насилство.
- Споделете ја семејната историја на говорни и јазични нарушувања со здравствениот работник, доколку е позната.
Детето може да има потреба од следење и продолжена логопедска терапија за да се спречи повторна појава на пелтечењето. Исто така, може да има корист од советување или групи за самопомош.
Кога треба да се јавите кај здравствен работник?
Јавете се кај здравствениот работник ако детето:
- пелтечи повеќе од 6 месеци,
- има страв од зборување,
- воопшто не зборува,
- развие проблеми на училиште.
