Пофалбите и наградите можат да бидат ефикасна алатка за насочување на однесувањето кај децата, но клучно е да се знае како правилно да се користат. Иако наградувањето можеби не е првото нешто што ќе ви падне на ум кога детето се однесува лошо, позитивното поткрепување е една од најефикасните техники за обликување на однесувањето.
Со оваа метода може да се поттикнат пожелни однесувања, како што се делење или слушање упатства, но и да се спречат непожелни, како удирање, плукање и кршење правила. Позитивното поткрепување може да го мотивира детето да извршува домашни обврски, да се согласува со браќата и сестрите или да ја напише домашната задача без расправија.
Како функционира позитивното поткрепување
Позитивното поткрепување е вид дисциплина чија цел е да го обликува однесувањето преку насочување кон она што е добро, додека грешките се гледаат како можности за учење. Целта е да се препознаат и наградат добрите однесувања што сакате почесто да ги гледате кај вашето дете.
Во суштина, давањето награда за добро завршена работа го поттикнува тоа однесување и ги мотивира децата да продолжат така. Оваа стратегија важи и за возрасните – повеќето луѓе одат на работа за да заработат плата, што е позитивна последица и мотивација да продолжат.
Клучно е да се наградува однесувањето што сакате да го гледате почесто, наместо да се фокусирате само на лошото. Кога децата добиваат внимание и придобивки за однесување што го одобрувате, поголема е веројатноста тоа да им стане навика.
Поткрепување наспроти казна
Позитивното поткрепување се користи за поттикнување добро однесување преку додавање позитивен исход, како пофалба или награда. Од друга страна, казната служи за обесхрабрување на лошото однесување преку одземање нешто пожелно, како време пред екран или привилегии.
Иако и казната може да биде ефикасна, повеќето психолози се согласуваат дека наградите за пожелно однесување генерално се поефикасни од казнувањето на непожелното.
Примери за позитивно поткрепување
Основата на позитивното поткрепување се конзистентност, поставување граници, охрабрување и љубезност. Постојат многу едноставни и бесплатни начини за поттикнување на однесувањето што сакате да го видите кај децата.
Можете да поткрепите однесување со аплауз, давање „петка“, прегратка, тапкање по грб или подигање палец. Можете да понудите и заедничка активност, како играње друштвена игра или читање книга, или едноставно да го пофалите детето директно или така што ќе ве слушне.
Позитивното поткрепување може да вклучува и дополнителни привилегии или конкретни награди. На пример, ако детето трпеливо му помага на брат или сестра со домашната задача, можете да му дозволите повеќе време за видеоигри.
Постојат и различни системи на наградување. Помалите деца често добро реагираат на табли со налепници, додека кај постарите функционираат системи со поени кои можат да се заменат за поголеми награди. Кога ќе му дозволите на детето само да ја избере наградата, се зголемува неговото чувство на самостојност и мотивација.
Наградувајте го трудот, не само успехот
Важно е да се награди трудот и напредокот на детето, а не само совршените резултати. Ако гледате дека се труди, покажете му дека сте го забележале тоа.
На пример, ако сакате детето да научи да си ги средува работите по училиште и видите дека го закачило капутот, но ја заборавило кутијата за ужина, сепак пофалете го делумниот успех. Слично, ако тргне да ги мие забите, но се оттурне по пат, пофалете ја намерата и повторно насочете го.
Совет од експерти
Пофалете го детето веднаш штом започне добро однесување, наместо да чекате да заврши целата задача. Ова е особено важно ако постои ризик да се откаже.
На пример, ако дете кое има потешкотии со домашната задача започне да решава задачи, пофалете го веднаш. Тоа ќе му даде чувство на успех и ќе го мотивира да продолжи.
Однесувања што вреди да се поттикнуваат
Користете позитивно поткрепување за да поттикнете однесувања како: да биде добар пријател, да помага дома, да почитува договори, да прави компромиси и да биде флексибилно.
Исто така, важно е да се поттикнува справување со разочарување без бес, помагање без приговори, убава игра со брат или сестра, вложување труд, покажување емпатија, мирно седење на маса, зборување за чувства, користење убави манири и трпеливо чекање.
Поврзете ја наградата со однесувањето
Ако давате награда, поврзете ја директно со однесувањето. Целта е детето да разбере дека доброто однесување носи позитивни резултати.
На пример, ако ви помогне во подготовка на оброк, дозволете му да избере десерт. Ако се однесува спортски и покрај пораз, нека ја избере следната игра. Ако сподели играчка, дозволете му да остане подолго будно.
Клучот е во конзистентноста
Кога детето учи ново однесување, важно е доследно да се применува позитивното поткрепување. Ако наградите се даваат само повремено, однесувањето веројатно нема да се промени.
Тоа не значи дека треба секогаш да наградувате, но колку почесто го забележувате доброто однесување, толку подобро – особено кај помалите деца.
Со текот на времето, наградите може да се намалат. Откако детето ќе ја усвои навиката, повремените изненадувања се доволни за одржување.
Внимавајте да не го наградувате лошото однесување
Понекогаш родителите несвесно го поткрепуваат лошото однесување – најчесто преку внимание. Дури и негативното внимание, како викање, може да биде поттик.
Игнорирањето често е најдобар одговор на однесување што бара внимание. Друг чест проблем е попуштањето.
Ако детето добива внимание кога се однесува лошо или родителот попушта, тоа учи дека таквото однесување функционира. Наместо тоа, важно е лошото однесување да има последица, како губење привилегии.
Додека ги намалувате поттикнувањата за лошо однесување, фокусирајте се на доброто. Кога ќе почнете да ги забележувате позитивните работи што ги прави вашето дете, ќе увидите дека позитивното поткрепување е поефикасно од казнувањето – и создава посреќен семеен живот.
