Родителството е полно со ситуации поврзани со пари – од роденденски подарок од баба и дедо, до автомат со мастики во продавница или скапа маица за која детето тврди дека „сите ја имаат“. Џепарлакот може да биде корисна алатка за учење практични вештини како штедење, трошење и дарување, но тој не е магично решение и не е задолжителен.
Ако размислувате дали да воведете џепарлак, овие пет прашања може да ви помогнат да најдете решение што одговара на вашето семејство. Тие ќе ви помогнат да разјасните што сакате децата да научат, што е реално да се очекува и како да задржите позитивен пристап.
Кои лекции за парите сакате да им ги пренесете?
Џепарлакот најдобро функционира кога има јасна цел. За шестгодишно дете тоа може да биде вежбање на одложено задоволство и основи на штедење. За дете во предадолесцентска возраст, целта може да биде планирање мал буџет за сопствени желби, како грицки или купувања во видеоигри.
Кај тинејџерите, пак, џепарлакот може да служи за следење трошоци или управување со дел од заработката. Кога однапред ќе ја одредите неговата намена, помала е веројатноста џепарлакот да стане само уште една неделна награда – а разговорите за пари обично се помирни. На пример, можете да му кажете на детето: „Во нашето семејство парите имаат цел. Твојот џепарлак ти помага да вежбаш како да штедиш, трошиш и даруваш.“
Дали детето е подготвено да управува со пари?
Подготвеноста не зависи само од возраста. Размислете дали детето може да следи едноставни рутини, да се справи со разочарување и да се сети каде ги остава работите. Ако е многу импулсивно или ако вештините за планирање и самоконтрола сè уште се во развој, почнете со помали износи и постепено зголемувајте ги.
Многу педијатри и психолози советуваат очекувањата да се приспособат на развојната возраст на детето, за тоа да има чувство дека може да се справи, а не дека е преоптоварено. За почеток, одредете помал износ и исплаќајте го секогаш на ист ден во неделата. Можете да користите проѕирни тегли или одвоени дигитални „касички“ во апликација – за штедење, трошење и дарување – за децата визуелно да го следат својот напредок.
Кој модел на џепарлак одговара на вашето семејство?
Не постои единствена формула. Некои семејства избираат износ што одговара на бројот на години на детето, на неделно ниво. Други одредуваат фиксен износ што се вклопува во семејниот буџет. Има и такви што претпочитаат месечен џепарлак, за детето да се навикне на месечен ритам на трошоци.
Најдобар е оној модел што можете доследно да го спроведувате без стрес и што го одразува она што сакате да го нагласите – великодушност, планирање или промислено трошење. Можете да му објасните на детето: „Нашиот буџет дозволува 500 денари неделно. Ќе ги поделиме на 250 денари за трошење, 200 за штедење и 50 за дарување. По три месеци ќе видиме дали треба нешто да менуваме.“
Да се поврзе ли џепарлакот со домашните обврски?
Ова е тема што предизвикува најмногу дебати. Некои родители го поврзуваат џепарлакот со одредени задачи за да ги научат децата дека парите се заработуваат со труд. Други сметаат дека домашните обврски се дел од семејниот живот и го држат џепарлакот одвоен. И двата пристапа можат да функционираат.
Ако го поврзувате џепарлакот со обврските, однапред договорете што се случува ако задачите не се извршат. Ако ги држите одвоени, сè уште можете да понудите плаќање за повремени, необврзувачки задачи. На пример: „Сите учествуваме во обврските затоа што сме тим. Твојот џепарлак служи за учење за парите. Ако сакаш дополнително да заработиш, еве список со задачи што можеш да ги направиш за надомест.“
Како да поставите граници и да го следите напредокот?
Џепарлакот најдобро функционира кога има јасни граници. Одлучете кои трошоци ги покривате вие, а кои детето. Помалите деца можат да го користат џепарлакот за мали желби во продавница, додека постарите можат сами да плаќаат грицки или додатоци за видеоигри. Тинејџерите можат да преземат трошоци како кино, превоз или дел од трошоците за облека.
Следењето е исто така важно – без разлика дали користите тетратка, систем со пликови или апликација под родителски надзор. Кратките, редовни разговори им помагаат на децата да размислат за своите одлуки, да учат од грешките и да планираат однапред. Американската Канцеларија за финансиска заштита на потрошувачите истакнува дека вистинската вредност на џепарлакот доаѓа од заедничките разговори за тоа како детето ќе ги користи парите.
Што ако џепарлакот во моментов не е опција за нашето семејство?
И тоа е сосема легитимен избор. Децата и понатаму можете да ги учите финансиска писменост. Вклучете ги во споредување цени во продавница, дајте им задача да направат список за купување во рамки на одреден буџет или следете ги заштедите што ги правите со гасење светла. Можете да им дадете и „мал буџет“ за посебни прилики, како роденденска прослава или училишен саем.
Целта не е совршенство, туку вежба, разговор и поврзување.
